pan fr2019ban785 125
aggelies banner
euromedica 15
jumbo
Τρίτη, 25 Ιούνιος 2019 21:02

Η ΠΥΡΠΟΛΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ. ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΡΑΦΗΚΑΝ

 Χρήστου Δ. Βήττου

Υποστρατήγου ε.α. - Συγγραφέα

Οι Γερμανοί το 1944,εξαιτίας της εμπλοκής των δυνάμεών τους σε πολλά μέτωπα της Ευρώπης, προέβλεπαν ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα θα αποχωρούσαν από την Ελλάδα, γι’ αυτό ήθελαν να διατηρήσουν ασφαλή τα δρομολόγια σύμπτυξης προς την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία από τυχόν επιδρομές των Ελασιτών της Δυτικής Μακεδονίας. Έτσι αποφάσισαν τον Ιούλιο του 1944 να πραγματοποιήσουν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη Βόρεια Πίνδο, για να διαλύσουν την 9η Μεραρχία του ΕΛΑΣ. Οι Γερμανοί, λόγω ελλείψεως προσωπικού, δεν είχαν καλύψει το κενό που άφησαν οι Ιταλοί μετά τη μάχη του Φαρδυκάμπου και την απομάκρυνση τους από τις επαρχίες Γρεβενών και Βοΐου το Μάρτιο του 1943. Το γεγονός αυτό το εκμεταλλεύτηκε το ΕΑΜ- ΕΛΑΣ και επέβαλε το δικό του «Κράτος» στην περιοχή της Βόρειας Πίνδου, το οποίο ονόμασε «Ελεύθερη Ελλάδα», με όρια από την Καλαμπάκα μέχρι την Καστοριά και Κόνιτσα προς Βορρά. Η ευθύνη για τη στρατιωτική ασφάλεια της «Ελεύθερης Ελλάδας» είχε ανατεθεί στην 9η Μεραρχία του ΕΛΑΣ, η οποία είχε την έδρα της στον Πεντάλοφο Βοΐου Κοζάνης.

Η επιχείρηση των Γερμανών έφερε την κωδική ονομασία Steinadler (= Σταυραετός). Οι γερμανικές δυνάμεις,που έλαβαν μέρος στην επιχείρηση, ήταν η 1η Μεραρχία Ορεινών Καταδρομών, ενισχυμένη και από άλλες μονάδες (μηχανοκίνητες, πεζικού, πυροβολικού κ.λπ.)

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών εναντίον των δυνάμεων της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ κράτησαν 11 ημέρες, από 4-14 Ιουλίου. Για την κατάληψη της πόλης των Γρεβενών έφθασε από το Βόλο στις 5 Ιουλίου μια μονάδα των Ες-Ες με επικεφαλής το συνταγματάρχη Χέλμουτ Ντέρνερ. Η μονάδα αυτή λεηλάτησε και πυρπόλησε την πόλη των Γρεβενών. Η πυρπόληση έγινε την τελευταία ημέρα αναχώρησης της εν λόγω μονάδας από τα Γρεβενά, που ήταν η 15η Ιουλίου 1944. Εκείνο που έχει αποσιωπηθεί (εσκεμμένα ή από άγνοια) είναι ότι οι Γερμανοί φεύγοντας το πρωί της ημέρας αυτήςαπό τα Γρεβενά για την Κοζάνη, δεν προέβησαν σε πυρπόληση της πόλης. Η πόλη κάηκε το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, όταν ένα τμήμα των Γερμανών που είχε φθάσει στη γέφυρα των Επτά Λάκκων (στο ύψος του κτήματος Ζηκόπουλου) δέχθηκε πυρά από μια μικρή ομάδα ντόπιων Ελασιτών, η οποίαήταν εγκατεστημένη στο λοφίσκο που βρίσκεται μετά το εργοστάσιο επεξεργασίας ξύλου του Γιώτα Α.Ε., εκεί που είναι σήμερα η εξοχική κατοικία της Φρειδερίκης Ποντίκα. Αποτέλεσμα των πυρών ήταν να τραυματιστεί ένας Γερμανός. Τότε ο διοικητήςτης γερμανικής μονάδας διέταξε να γυρίσουν πίσω και για αντίποινα να προβούν στην πυρπόληση της πόλης. Από την πυρπόληση αυτή κάηκαν 350 σπίτια και καταστήματα και φονεύθηκε πίσω από το σπίτι του στο Κούρβουλο ο εμποροράφτης Ανδρέας Κοζιώνης, την ώρα που πήγαινε να κρύψει κάτι ραπτομηχανές και υφάσματα, όταν έμαθε για την επιστροφή των Γερμανών. Τα σπίτια τα έδιναν φωτιά από μακριά με ειδικά πιστόλια, που εκτόξευαν εμπρηστικά φυσίγγια, καθώς και με εμπρηστικές χειροβομβίδες με γέμισμα φωσφόρου. Ιδιαίτερη έμφαση στην πυρπόληση δόθηκε στα σπίτια του Κέντρου της πόλης, αυτών που βρίσκονταν βορείως της πλατείας Αιμιλιανού και της συνοικίας «Κούρβουλο». Το Μύλο του Αναγνώστου δεν τον έκαψαν, όταν είδαν ότι τα μηχανήματα που χρησιμοποιούσε για τη λειτουργία του ήταν γερμανικής κατασκευής. Μεταξύ των κύριων κτηρίων που κάηκαν ήταν της Μητροπόλεως, του Οικοτροφείου, του Νοσοκομείου, των Δικαστηρίων, του Δημαρχείου και του Διδακτηρίου (1ου Δημοτικού Σχολείου και εξαταξίου Γυμνασίου).

1. Το κτήριο της Μητροπόλεως ήταν μια τριώροφη οικία, ιδιοκτησίας του Ιωάννη Γούτσια, την οποία είχε νοικιάσει η Μητρόπολη για τη λειτουργία των Γραφείων της. Το κτήριο αυτό ανήκε επί τουρκοκρατίας στον Ιμπραήμ εφένδη Ετεέμ Κονιτσιώτη, ο οποίος το είχε εγκαταλείψει μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912 και είχε εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη. Το έτος 1914 το κτήριο νοικιάστηκε από τον Κονιτσιώτη στην ελληνική κυβέρνηση, για να στεγασθεί το Διοικητήριο (Επαρχείο) Γρεβενών. Αργότερα αγοράστηκε από τον εμπορο-τραπεζίτη Ιωάννη Κ. Γούτσια, ο οποίος το έδωσε προίκα στην κόρη του Αγγελική, σύζυγο του εμπόρου Αλέκου Δούκα. Το κτήριο αυτό βρισκόταν 150 περίπου μέτρα βόρεια της κεντρικής πλατείας και 30 μέτρα δυτικά της συμβολής των οδών Βενιζέλου και Αγίου Κοσμά.

gv3

2. Το Οικοτροφείο ήταν πρώην τουρκικό στρατιωτικό νοσοκομείο, το οποίο το έτος 1924 παραχωρήθηκε στο νεοϊδρυθέν Εθνικό Οικοτροφείο Αρρένων Γρεβενών. Βρισκόταν ανατολικά της πόλης, εκεί που μεταπολεμικά ανεγέρθηκαν στην ίδια θέση τα νέα κτήρια του Οικοτροφείου.

3. Το Κρατικό Νοσοκομείο ήταν ένα ενοικιαζόμενο διώροφο κτήριο στη συνοικία Ντορούτ, ιδιοκτησίας Γκατζιούλη. Βρισκόταν στη σημερινή οδό Αρβανιτίδου 5,εκεί που βρίσκεται σήμερα η οικία του Αθανασίου Κυριάκου.

 

gv2 

Ερείπια Κρατικού Νοσοκομείο Γρεβενών στη συνοικία Ντορούτ, μετά την πυρπόληση από τους Γερμανούς

4. Τα Δικαστήρια πριν καούν λειτουργούσαν σε ένα ενοικιαζόμενο κτήριο ιδιοκτησίας Βούλγαρη, στη θέση που είναι σήμερα τα γραφεία της εφημερίδας «Φωνή των Γρεβενών» του Γιάννη Παπαδόπουλου. Τον Απρίλιο του 1945 τα Δικαστήρια εγκαταστάθηκαν απέναντι από το Ηρώο της Χωροφυλακής, στο πρώην ξενοδοχείο «Λονδίνον» του Χαράλαμπου Στεργιάδη, πατέρα του αείμνηστου δικηγόρου Κώστα Στεργιάδη.

5. Το Δημαρχείο βρισκόταν στη θέση του σημερινού Φαρμακείου Ραμαντάνη. Ήταν πρώην ενοικιαζόμενο Κοινοτικό Κατάστημα (μέχρι το Μάρτιο του 1943 τα Γρεβενά ήταν Κοινότητα), ιδιοκτησίας Νικολάου Σάκκου, πατέρα του αειμνήστου Στέργιου Σάκκου. Το 1944 διορίστηκε από το ΕΑΜ Δήμαρχος Γρεβενών ο μαχαιροποιός Ιωάννης Φώλιας, ο οποίος παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι το Μάρτιο του 1945. Μετά το κάψιμο από τους Γερμανούς το Δημαρχείο και το Επαρχείο του ΕΑΜ μεταφέρθηκαν σε κτήριο της νότιας πλευράς της κεντρικής πλατείας, εκεί που είναι σήμερα η πιτσαρία «Εκάβη».

6. Στο Διδακτήριο (1ο Δημοτικό και εξατάξιο Γυμνάσιο) κάηκε η στέγη και μία αίθουσα, οι οποίες επισκευάστηκαν μετά την απελευθέρωση.

 

Μία άλλη παρόμοιακαταστροφή οικισμού συνέβη στις 24 Οκτωβρίου 1943 στο Περιβόλι, όταν οι Γερμανοί έκαψαν ολόκληρο το χωριό και σκότωσαν 20 γυναικόπαιδα.

Τα αίτια της καταστροφής ήταν τα εξής:

Στις 23 Οκτωβρίου 1943 ένας γερμανικός λόχος πέρασε από το χωριό με κατεύθυνση το Μέτσοβο, χωρίς να πειράξει κανένα. Δύο Γερμανοί οπλίτες (ένας δεκανέας και ένας στρατιώτης) πέρασαν λίγο αργότερα από το χωριό κατευθυνόμενοι και αυτοί προς το Μέτσοβο, για να συναντήσουν το Λόχο. Τότε τρεις άνδρες της αυτοάμυνας του χωριού, που ανήκαν στον Εφεδρικό ΕΛΑΣ, τους θεώρησαν εύκολο στόχο και τους πυροβόλησαν, με αποτέλεσμα να τραυματίσουν ελαφρά το στρατιώτη, ενώ ο δεκανέας, στην προσπάθειά του να διασωθεί, κατευθύνθηκε προς τον Άγιο Νικόλαο Περιβολίου και χάνοντας τον προσανατολισμό του προχώρησε προς το Σπήλαιο, όπου συνελήφθη από τους κατοίκους και παραδόθηκε στους Ελασίτες του χωριού. Ο τραυματισθείς ελαφρά στρατιώτης έφθασε στο Μέτσοβο και ανέφερε το περιστατικό. Τότε οι Γερμανοί προέβησαν σε αντίποινα. Δόθηκε διαταγή το ΙΙΙ Τάγμα του 98ου Συντάγματος της 1ης Ορεινής Μεραρχίας να μεταβεί στο Περιβόλι και να καταστρέψει το χωριό. Το Τάγμα αυτό είχε διοικητή τον ταγματάρχη Reinhold Klebe.

 gv1

Ο ταγματάρχης ReinholdKlebe, διοικητής του Τάγματος,  που έκαψε το Περιβόλι

 Οι Γερμανοί κατά τη διάρκεια της διαδρομής σκότωσαν τέσσερις άνδρες από το Περιβόλι, τους οποίους συνάντησαν να βόσκουν πρόβατα και μετά πήγαν και έκαψαν τα σπίτια του χωριού (στο οποίο υπήρχαν μόνο γυναίκες), εκτός από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Όσες γυναίκες βρέθηκαν μπροστά τους εκτελέστηκαν και μερικές, που δεν πρόλαβαν να βγουν από τα σπίτια, κάηκαν ζωντανές. Όλα τα σπίτια κάηκαν εκτός από δύο, γιατί ήταν τυλιγμένα με καπνούς και δεν μπόρεσαν να τα πλησιάσουν, για να ρίξουν μέσα εμπρηστικές χειροβομβίδες. Σκοτώθηκαν και κάηκαν ζωντανές 13 γυναίκες και 3 μικρά παιδιά. Το ένα από τα παιδιά, της Βικτωρίας Παπαρίζου, ήταν βρέφος επτά μηνών. 

 


ΣΧΟΛΙΑ ΧΡΗΣΤΩΝ