Δευτέρα, 29 Μάιος 2017 01:35

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΥΣ ΓΡΕΒΕΝΙΩΤΕΣ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ1940-1941

ΧΡΗΣΤΟΥ Δ. ΒΗΤΤΟΥ

ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΥ Ε.Α.

 

ΜΕΡΟΣ Α΄

Προκαταρκτικά

Θεωρώ ιερό μου χρέος να αφιερώσω μια σύντομη εξιστόρηση στη μνήμη των Γρεβενιωτών που πολέμησαν στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, κατά τον οποίο 107 από αυτούς άφησαν την τελευταία τους πνοή στα παγωμένα αλβανικά βουνά, καθώς και σε εκείνους που πέθαναν αργότερα στον τόπο διαμονής τους, εξαιτίας των κακουχιών του πολέμου. Το εγχείρημα αυτό δεν ήταν εύκολο και απαιτήθηκε μια κοπιώδης και χρονοβόρα ερευνητική διαδικασία για την ανεύρεση στοιχείων, διότι αυτά που υπήρχαν σε διάφορες πηγές ήταν ελάχιστα για το ΙΙΙ Τάγμα (Γρεβενών) του 27 Συντάγματος Πεζικού, καθόσον λείπουν από τα στρατιωτικά αρχεία οι εκθέσεις πεπραγμένων του διοικητή του και των διοικητών των λόχων. Τελικά οι βασικές ελλείψεις καλύφθηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό από άλλες διάσπαρτες στρατιωτικές και μη πηγές και κυρίως  από τις εκθέσεις των προϊσταμένων κλιμακίων, τα οποία όμως δεν υπεισέρχονται σε λεπτομέρειες για τις δραστηριότητες των υφισταμένων μονάδων ούτε αναφέρουν ονομαστικά τους νεκρούς και τραυματίες.

Είχα τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσω δύο τρόπους για την ανάπτυξη του θέματος. Ο πρώτος ήταν μυθιστορηματικός, για να είναι πιο προσιτή και ευχάριστη η ανάγνωση στην πλειονότητα του αναγνωστικού κοινού που δεν είναι εξοικειωμένο με στρατιωτικά θέματα και ο άλλος να εφαρμόσω την κλασική  ιστορική αφήγηση  που αποδίδει ανάγλυφα την πραγματικότητα των γεγονότων. Προτίμησα το δεύτερο, που είναι πιο δύσκολος, καθώς απαιτεί εξονυχιστική και υπεύθυνη έρευνα, αποφεύγει τη μυθοπλασία και συμπληρώνει το υπάρχον κενό της τοπικής ιστορίας. 

Τα γεγονότα που αφορούν το Τάγμα Γρεβενών εξετάζονται μέσα στη ζώνη ενεργείας της ΙΧ Μεραρχίας (έδρα Κοζάνη), στην οποία ανήκε οργανικά το 27 Σύνταγμα Πεζικού και εξιστορούνται σε οκτώ μέρη με τα εξής θέματα:

Μέρος Α΄: Επιστρατεύσεις ετών 1939 και 1940 και εγκατάσταση στην ελληνοαλβανική μεθόριο (ύψωμα Αλεβίτσα, ΒΔ Νεστορίου Καστοριάς).

Μέρος Β΄: Ελληνική αντεπίθεση στο εσωτερικό της Αλβανίας στις 14 Νοεμβρίου 1940. Διαδοχικές επιθετικές ενέργειες  από 14-17 Νοεμβρίου στα υψώματα του ορεινού όγκου της Μόροβας και κατάληψη της κορυφογραμμής αυτής.

Μέρος Γ΄: Συνέχιση των επιθέσεων επί της δυτικής πλευράς της Μόροβας μέχρι της 22 Νοεμβρίου που καταλήφθηκε η Κορυτσά.

ΜέροςΔ΄: Από 23 Νοεμβρίου έως 4 Δεκεμβρίου 1940 προέλαση βόρεια της Κορυτσάς προς τη λίμνη Μαλίκη και επιθετικές ενέργειες βορειοδυτικά αυτής, στο ορεινό συγκρότημα της Κάμιας.

ΜέροςΕ΄: 5 έως τέλος Δεκεμβρίου 1940 αμυντική εγκατάσταση στα καταληφθέντα μέχρι τότε εδάφη και συνέχιση των επιχειρήσεων βόρεια και βορειοδυτικά στην ίδια περιοχή.

Μέρος ΣΤ΄: Από αρχές έως τέλος Ιανουαρίου 1941 μάχη και κατάληψη του ορεινού συγκροτήματος Κορίτσας, δυτικά του Πόγραδετς και συνέχιση των επιθέσεων για κατάληψη των υψωμάτων της Κάμιας, ανατολικά του υψώματος «Μνήμα Γραίας ή Γριάς». 

Μέρος Ζ΄: Μήνας  Φεβρουάριος επιθέσεις για κατάληψη των ευρισκομένων σε μεγάλο υψόμετρο υψωμάτων, όπως το Μνήμα Γραίας (υψ. 2024 μ.) και Γκούρι Τοπίτ (υψ. 2148 μ.).

Μέρος Η΄: Από αρχές Μαρτίου έως 8 Απριλίου αμυντική εγκατάσταση στα κατεχόμενα υψώματα και συνέχιση επιθέσεων προς βελτίωση της αμυντικής διάταξηςστην περιοχή Μνήματος Γραίας. Σφοδρές αντεπιθέσεις του εχθρού. Εγκατάλειψη της περιφέρειας Κορυτσάς  στις 12 Απριλίου λόγω της γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα και υποχώρηση προς μεθόριο - Νεστόριο - Καστανοχώρια και Βόιο.

Οργανικές μάχιμες μονάδες της ΙΧ Μεραρχίας

Διοίκηση Πεζικού με τα παρακάτω Συντάγματα:

27 Σύνταγμα Πεζικού (ενεργό Κοζάνης) με τα Ι, ΙΙ και ΙΙΙ Τάγματα.

32 Σύνταγμα Πεζικού (έφεδρο εκ του ΙΧ Συνοριακού Τομέα) με τα Ι, ΙΙ και ΙΙΙ Τάγματα.

53 Σύνταγμα Πεζικού (έφεδρο Νεάπολης Κοζάνης) με τα Ι, ΙΙ και ΙΙΙ Τάγματα.

ΙΧ Σύνταγμα Ορειβατικού Πυροβολικού με τις ΙΧα, ΙΧβ, ΙΧγ Μοίρες Ορειβατικού Πυροβολικού (ΜΟΠ).

Το Σύνταγμα Πεζικού αποτελείται από την Ομάδα Διοικήσεως, ένα Λόχο Μηχανημάτων (4 όλμοι των 81 χιλ.), Ουλαμό Πυροβολικού(2 πυροβόλα των 65 χιλ.), τρία Τάγματα Πεζικού και Μεταγωγικά Σώματος. Κάθε Τάγμα Πεζικού αποτελείται από την Ομάδα Διοικήσεως, τρεις Λόχους τυφεκιοφόρων, ένα Λόχο Πολυβόλων και Μεταγωγικά Μάχης. Κάθε Λόχος Τυφεκιοφόρων αποτελείται από την Ομάδα Διοικήσεως, τέσσερις Διμοιρίες και Μεταγωγικά Μάχης. Ο Λόχος Πολυβόλων αποτελείται από την Ομάδα Διοικήσεως, τρεις Διμοιρίες Πολυβόλων και Μεταγωγικά Μάχης. Οπλισμός οπλιτών τυφέκια Μάνλιχερ, οπλοπολυβόλα και πολυβόλα Χότσκις.

Το Σύνταγμα Ορειβατικού Πυροβολικού της Μεραρχίας διέθετε τρείς Μοίρες Ορειβατικού Πυροβολικού. Κάθε ΜΟΠ είχε δύο πυροβολαρχίες των τεσσάρων πυροβόλων. Οι δύο Μοίρες είχαν ορειβατικά πυροβόλα των 75mm και η τρίτη ορειβατικά πυροβόλα των 105mm. Επίσης κάθε Μοίρα διέθετε και ένα στοιχείο πολυβόλου για αυτοπροστασία. Το μέγιστο βεληνεκές των ορειβατικών πυροβόλων 75 χιλ. ήταν 9.000 μ. και των 105 χιλ. 7.850 μ.

Όταν χρησιμοποιούμε την ορολογία «Μεταγωγικά Σώματος», εννοούμε τα ζώα (μουλάρια, άλογα) που χρησίμευαν για τη μεταφορά τροφίμων, νομής (κριθάρι, σανό κ.λπ.), ειδών ιματισμού και υπόδησης, ενώ εκείνα που μετέφεραν πυρομαχικά και οπλισμό (πολυβόλα, όλμους, λυόμενα πυροβόλα) ονομάζονταν «Μεταγωγικά Μάχης». Οι «μουλαράδες» και τα μεταγωγικά είναι οι αγνοημένοι ήρωες του πολέμου που παρέμειναν στην αφάνεια και δεν αναδείχτηκε όπως έπρεπε από τους στρατιωτικούς συγγραφείς η μεγάλη προσφορά τους. Η αδυναμία προστασίας των ζώων από το δριμύ ψύχος και η διαβίωσή τους μέσα στα χιόνια και τις λάσπες, κυρίως όσων κινούνταν στην πρώτη γραμμή, είχαν ως αποτέλεσμα το θάνατο εκατοντάδων από αυτά. Υπήρχαν και περιπτώσεις όπου προσπαθώντας τα ζώα να περάσουν από δύσβατα και ανώμαλα μονοπάτια, κατακρημνίστηκαν στις χαράδρες μαζί με το φορτίο τους, όπως έγινε στις 14 Νοεμβρίου 1940 με την Επιλαρχία Μέξα, όταν, κινούμενη από Δίστρατο προς Σαμαρίνα, λόγω ελλείψεως κανονικού δρομολογίου, απώλεσε από πτώση σε γκρεμούς 10 ίππους και 2 μουλάρια φορτωμένα με οπλοπολυβόλα.

 

Η επιστράτευση του 1939

Οι περισσότεροι κληρωτοί Γρεβενιώτες που κατατάσσονταν προπολεμικά στο στρατό παρουσιάζονταν στις μονάδες της ΙΧ Μεραρχίας (έδρα Κοζάνη) και όσοι προορίζονταν για το Πεζικό εκπαιδεύονταν στο 27 Σύνταγμα Πεζικού Κοζάνης. Όταν γινόταν επιστράτευση, οι έφεδροι Γρεβενιώτες του Πεζικού κατατάσσονταν στο ΙΙΙ Τάγμα του 27 Συντάγματος (ΙΙΙ/27) και ένας μικρότερος αριθμός στα Τάγματα του 53 Συντάγματος, του οποίου η πλειοψηφία των οπλιτών προέρχονταν από την επαρχία Βοΐου.

Πριν από τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο έγιναν δύο επιστρατεύσεις στη Δυτική Μακεδονία και στην Ήπειρο για την επάνδρωση της ελληνοαλβανικής μεθορίου, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η αιφνιδιαστική διείσδυση των Ιταλών στο ελληνικό έδαφος. Η μία έγινε το Σεπτέμβριο του 1939 και η άλλη τον Αύγουστο του  1940. Στις επιστρατεύσεις αυτές είχε συμμετοχή και το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών,  όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Τον Απρίλιο του 1939 ο ιταλικός στρατός κατέλαβε την Αλβανία και δημιουργήθηκε διπλωματική και στρατιωτική ένταση μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας.

Τον επόμενο μήνα (Μάιο 1939), η κυβέρνηση Μεταξά κατάρτισε εσπευσμένα το ΙΒ Σχέδιο Επιχειρήσεων του Στρατού Ξηράς. Αυτό προέβλεπε την υπεράσπιση του ελληνικού χώρου με  άμυνα επί της γενικής γραμμής Άραχθος ποταμός – Διάβαση Μετσόβου – Αλιάκμονας ποταμός – Βέρμιο – Σύνορα μέχρι τον Έβρο ποταμό, με σκοπό να αντιμετωπιστεί ταυτόχρονη ενέργεια από τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους. Το σχέδιο ΙΒ βελτιώθηκε αργότερα με άλλες δύο παραλλαγές, μία του Σεπτεμβρίου 1939 και μια δεύτερη του Απριλίου του 1940, που ονομάστηκαν σχέδια ΙΒα και ΙΒβ αντίστοιχα. Το τελευταίο περιελάμβανε εκτός από την αμυντική εγκατάσταση στα σύνορα και μέτρα για την αντιμετώπιση θαλάσσιας επιχείρησης των Ιταλών σε κρίσιμες περιοχές, όπως στην Πρέβεζα και στην Κρήτη.

vitos 2 

Από την επιστράτευση του 1939 στο Νομό Κοζάνης. Βαθμοφόροι του Στρατού στη γέφυρα Σερβίων του Αλιάκμονα ποταμού

Τον Αύγουστο του 1939 μεγάλο μέρος των ιταλικών δυνάμεων προωθήθηκε κοντά στα Ελληνοαλβανικά σύνορα, οπότε η ελληνική κυβέρνηση ανησύχησε και για προληπτικούς λόγους το τελευταίο δεκαήμερο του ίδιου μήνα διέταξε να επιστρατευθεί στη Δυτική Μακεδονία η ΙΧ Μεραρχία και στην Ήπειρο η VIII Μεραρχία (έδρα Ιωάννινα) με σκοπό να συμπληρωθούν οι μονάδες τους στην εμπόλεμη σύνθεση και να επαγρυπνούν κατά μήκος των συνόρων, για να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη ιταλική διείσδυση στο ελληνικό έδαφος. 

Στην επαρχία Γρεβενών χωροφύλακες και αγροφύλακες περιέτρεχαν τα χωριά και τα χωράφια και ενημέρωναν τους κατοίκους ότι όποιοιείχαν το τάδε γράμμα και αριθμό στο απολυτήριο του στρατού επιστρατεύονταν και έπρεπε να παρουσιαστούν αμέσως για κατάταξη, γιατί σε αντίθετη περίπτωση θα κηρύσσονταν ανυπότακτοι. Για όσους Γρεβενιώτες  τα απολυτήρια είχαν γράμμα και αριθμό 19Κ η κατάταξη θα γινόταν στα Γρεβενά, για να επανδρώσουν το ΙΙΙ Τάγμα του 27 Συντάγματος Πεζικού.

Οι καλούμενοι για στράτευση, υπακούοντες στο υψηλό αίσθημα φιλοπατρίας που τους διέκρινε, χωρίς να σκεφθούν που θα αφήσουν τις περιουσίες τους και τα  ποίμνιά τους, έφυγαν αμέσως. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της επιστράτευσης είναι ότι όχι μόνο οι επίστρατοι δεν παραπονούνταν που τα  άφηναν όλα πίσω, αλλά και οι γυναίκες τους με χαμόγελα τους αποχαιρετούσαν, σαν να πήγαιναν σε πανηγύρι.

Για όσους προορίζονταν να καταταγούν στα Γρεβενά η παρουσίαση θα γινόταν στο Γυμνάσιο (σημερινό 1ο Δημοτικό Σχολείο). Εκεί είχαν αναπτυχθεί τα συνεργεία ένδυσης, υπόδησης και οπλισμού -πυρομαχικών. Τους έδωσαν στρατιωτικά ρούχα και όλο τον οπλισμό (όπλο, ξιφολόγχη, φυσίγγια), ενώ τους οπλοπολυβολητές τούς χρέωσαν οπλοπολυβόλο. Μαζί με το ρουχισμό και τα άρβυλα τούς έδωσαν ένα γυλιό, κάλτσες, εσώρουχα, αντίσκηνο δύο ανδρών, μια κουβέρτα, μία μάσκα για τα αέρια και μία σκαπάνη. Στους προμηθευτές των οπλοπολυβόλων, εκτός από το όπλο και τη ξιφολόγχη, έδωσαν 20 ταινίες, από 15 σφαίρες η κάθε μία, συνολικά 300 σφαίρες. Όλα αυτά ήταν για τη μεταφορά στον ώμο και στις πλάτες. Όσοι παραλάμβαναν τα ανωτέρω είδη κατευθύνονταν στο Μύλο του Μπούσιου, όπου γινόταν η συγκρότηση του Τάγματος «Γρεβενών» και εντάσσονταν σε ομάδες, διμοιρίες και λόχους. Το Τάγμα αυτό δεν προϋπήρχε αλλά  δημιουργήθηκε από τέσσερις οργανικούς λόχους του  27 Συντάγματος Πεζικού (3 τυφεκιοφόρων και 1 πολυβόλων), οι οποίοι (λόχοι) προβλεπόταν να επανδρωθούν κατά το πλείστον με  Γρεβενιώτες.  Η συγκρότηση αυτή θεωρήθηκε αναγκαία για την καλύτερη διοίκηση  των λόχων του εν λόγω Συντάγματος κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων.

 

vitos 3 

Κληρωτοί στρατιώτες από το Σπήλαιο Γρεβενών που υπηρετούσαν τον Απρίλιο του 1939 στο 27 Σύνταγμα Πεζικού Κοζάνης. Στη μέση καθιστός με πολιτικά ο Δημήτριος Βήττος.

Οι επίστρατοι κάθισαν στα Γρεβενά πέντε ημέρες, κατά τη διάρκεια των οποίων παρακολούθησαν θεωρητικά μαθήματα και έγινε η επίταξη των ζώων και κάρων. Κανένας δεν διαμαρτυρήθηκε. Όταν ξεκίνησαν από τα Γρεβενά, όλος ο κόσμος βγήκε στους δρόμους, για να τους δει και να τους καμαρώσει. Καβάλα στα άλογα ήταν ο διοικητής του Τάγματος και οι διοικητές των λόχων, ενώ οι οπλίτες, αρματωμένοι και με το βάρος των ατομικών ειδών στις πλάτες, βάδιζαν σε φάλαγγα πορείας.

Το πρώτο βράδυ έγινε καταυλισμός στην Κιβωτό. Το επόμενο βράδυ στο Βογατσικό, το τρίτο στους Μανιάκους Καστοριάς και το τέταρτο στο Νεστόριο. Από εκεί προωθήθηκαν στο ύψωμα Αλεβίτσα (1585 μ.) στα ελληνοαλβανικά σύνορα, βορειοδυτικά του Νεστορίου.  Παρέμειναν στο ύψωμα αυτό σαράντα μέρες, όπου προέβησαν σε αναγνώριση του εδάφους και κατασκεύασαν ορύγματα μάχης και πολυβολεία για αμυντική εγκατάσταση. 

Μετά από συμφωνία που επήλθε μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, που αφορούσε την απομάκρυνση από τα σύνορα των στρατευμάτων των δύο χωρών, η ΙΧ Μεραρχία αποστρατεύτηκε σταδιακά από 25 Σεπτεμβρίου έως 5 Οκτωβρίου και οι επίστρατοι επέστρεψαν στα σπίτια τους.

vitos 4 

Πορεία προς το μέτωπο

 

Ο ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1940

Η επιστράτευση της ΙΧ Μεραρχίας

Και το έτος 1940 οι Ιταλοί δεν έπαψαν να είναι προκλητικοί και να χρησιμοποιούν την Αλβανία σαν προτεκτοράτο, μεταφέροντας σ’ αυτήν δυνάμεις και πολεμικό υλικό. Μεταξύ των Μονάδων που μετέφεραν ήταν και η 3η Μεραρχία Αλπινιστών Τζούλια, η οποία, όταν άρχισε ο πόλεμος, επιτέθηκε στο Απόσπασμα Δαβάκη στην Πίνδο. Η κυβέρνηση Μεταξά ήταν ενήμερη για όλες αυτές τις ενέργειες των Ιταλών και παρακολουθούσε την εξέλιξή τους. Για να πετύχει τον καλύτερο συντονισμό στις Μεγάλες Μονάδες που θα αμύνονταν στη Δυτική Μακεδονία, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η εχθρική εισβολή και η προέλαση κατά μήκος του άξονα Κορυτσά – Καστοριά – Φλώρινα - Θεσσαλονίκη, εγκατέστησε στην Κοζάνη το Μάιο του 1940 μια ανώτατη στρατιωτική διοίκηση με  Επιτελείο που ονομάστηκε Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ). Διοικητής του ΤΣΔΜ ήταν ο αντιστράτηγος Ιωάννης Πιτσίκας και επιτελάρχης ο συνταγματάρχης Πεζικού Σπυρίδων Γεωργούλης. Στο ανωτέρω Τμήμα Στρατιάς υπάγονταν τα Β΄ και Γ΄ Σώματα Στρατού και το Απόσπασμα Πίνδου.

Μετά τον τορπιλισμό της «Έλλης» από ιταλικό υποβρύχιο στην Τήνο, στις 15 Αυγούστου 1940, σε συνδυασμό και με τη συγκέντρωση ιταλικών στρατευμάτων στη νότιο Αλβανία, η κυβέρνηση Μεταξά εκτίμησε ότι ο κίνδυνος εχθρικής επίθεσης ήταν επικείμενος και γι’ αυτό μια εβδομάδα αργότερα, στις 23 Αυγούστου, έθεσε σε εφαρμογή το Σχέδιο Προεπιστράτευσης, που προέβλεπε μερική επάνδρωση των αμυντικών τοποθεσιών  Ηπείρου και Δυτικής Μακεδονίας. Σύμφωνα με το σχέδιο αυτό στη Δυτική Μακεδονία έπρεπε να επιστρατευθούν η ΙΧ Μεραρχία και το Απόσπασμα Πίνδου του συνταγματάρχη Δαβάκη.

Η ΙΧ Μεραρχία, η οποίαείχε διοικητή τον Υποστράτηγο Χρήστο Ζυγούρη, θα επιστράτευε  πέντε Τάγματα Πεζικού, μια Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού (ΜΟΠ) και θα δημιουργούσε πυρήνες (από αξιωματικούς και οπλίτες) ικανούς να προετοιμάσουν τη συγκρότηση  των υπολοίπων  μη ενεργών μονάδων της, καθώς  υπήρχε το ενδεχόμενο να επιστρατευθούν τις επόμενες ημέρες.

Επειδή οι Ιταλοί συνέχιζαν το μήνα Σεπτέμβριο να προβαίνουν σε μετακινήσεις στρατιωτικών μονάδων από την κεντρική στη νότιο Αλβανία,  η κυβέρνηση διέταξε στις 30 Σεπτεμβρίου δεύτερη επιστράτευση στην  ΙΧ Μεραρχία, προκειμένου να συμπληρωθεί αυτή στο 100% της εμπόλεμης σύνθεσης και να προωθηθούν όλες οι μονάδες της στα ελληνοαλβανικά σύνορα,  από τη Σκάλα του Γράμμου μέχρι την Ιεροπηγή Καστοριάς. Στις 20 Οκτωβρίου η Μεραρχία μετέφερε το Σταθμό Διοικήσεως από την Κοζάνη στην Καστοριά. Μέχρι την ημερομηνία αυτή τις μονάδες που είχαν προωθηθεί στα σύνορα συντόνιζε από την Καστοριά ο διοικητής Πεζικού της Μεραρχίας συνταγματάρχης Ιωάννης Μπεγέτης. 

vitos 5 

Υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος

Το μήνα Σεπτέμβριο ενεργές και επιστρατευμένες μονάδες της Ι Μεραρχίας (έδρα Λάρισα) μετακινήθηκαν από την έδρα τους για να οργανώσουν τη δεύτερη γραμμή άμυνας. Μία από αυτές ήταν η Διλοχία του ταγματάρχη Βασιλόπουλου Σωτηρίου, διοικητή του Ι/4 Τάγματος, για να εκτελέσει οχυρωματικά έργα στην περιοχή Ελευθεροχωρίου – Πηγαδίτσας Γρεβενών. Διοικητής του ενός λόχου της Διλοχίας ήταν ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος, από τη Χάλκη Δωδεκανήσου, ο πρώτος μόνιμος αξιωματικός που φονεύθηκε στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο στο ύψωμα Τσούκα (σημερινό Διάκος), ανατολικά της Φούρκας Κόνιτσας την 1η Νοεμβρίου 1940.

Η επιστράτευση του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών

Μία από τις μονάδες πεζικού της ΙΧ Μεραρχίας ήταν το ΙΙΙ Τάγμα του 27 Συντάγματος (ΙΙΙ/27), αποκαλούμενο και «Τάγμα Γρεβενών», το οποίο επιστρατεύτηκε στις 23 και 24 Αυγούστου σε δύο σημεία δυτικά της πόλης, στο Μύλο Μπούσιου και στο «Εμίν Πηγάδι» (2 χλμ. ΒΔ Γρεβενών επί του δρομολογίου Γρεβενά-Κυρακαλή).

Το Τάγμα, συμπληρωμένο σε προσωπικό και μεταγωγικά (ζώα), αναχώρησε σε φάλαγγα πορείας από το Μύλο του Μπούσιου με πρώτο προορισμό την   Κοκκινιά Γρεβενών, όπου διέμενε δύο μέρες και μετά συνέχισε την πεζοπορία προς Νεστόριο - ύψωμα Αλεβίτσα του Γράμμου, (υψ. 1585 μ.) στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Μπροστά ο διοικητής καβάλα στο άλογο και από κοντά οι λόχοι. Οι στρατιώτες άρχισαν το τραγούδι:

«Σαν πεθάνω μες στη μάχη

στου πολέμου τη φωτιά

κλάψετέ μου φανταράκια

τρίτου Τάγμα τα παιδιά».

Το Τάγμα είχε 3 λόχους πεζικού (9ο, 10ο, 11ο), έκαστος δυνάμεως 145 ανδρών και ένα λόχο πολυβόλων (ΙΙΙ Πολυβολαρχία). Διοικητής του Τάγματος ήταν ο ταγματάρχης Στολιόπουλος Ηλίας και του Συντάγματος ο αντισυνταγματάρχης Μπομπορίδης Ηλίας. Γιατρός του Τάγματος ήταν ο έφεδρος ανθυπίατρος Μαζέλης Αχιλλέας και διοικητές των Λόχων: α) του 9ου Λόχου ο λοχαγός Δρακόπουλος Θεόδωρος, β) του 10ου Λόχου ο ανθυπολοχαγός Γεωργολόπουλος Ιωάννης, γ) του 11ου Λόχου ο ανθυπολοχαγός Καλούσης Βασίλειος και δ) της ΙΙΙ Πολυβολαρχίας ο ανθυπολοχαγός Θεοφάνους Ν.

vitos 6

Πορεία προς το μέτωπο

Ο 9ος  Λόχος εγκαταστάθηκε σε αντίσκηνα κοντά στο χωριό Μεσόβραχο Νεστορίου, ΒΑ της Αλεβίτσας. Το Επιτελείο του Τάγματος και οι άλλοι λόχοι στρατοπέδευσαν εκεί κοντά. Το παρατηρητήριο ήταν ψηλά στην Αλεβίτσα. Από εκεί φαινόταν στο αλβανικό έδαφος ο ορεινός όγκος της Μόροβας, η κωμόπολη Μπίγλιστα και το όρος Ιβάν.

Με την ίδια σύνθεση του ΙΙΙ/27 Τάγματος το Σύνταγμα συγκρότησε και άλλα δύο τάγματα το Ι/27 Τάγμα   με διοικητή τον ταγματάρχη Σιακαβάρα Δημήτριο και το ΙΙ/27 Τάγμα  με διοικητή τον ταγματάρχη Παπαζήση Μιχαήλ. Όλες οι μεταβολές του προσωπικού, όπως τοποθετήσεις αξιωματικών στους λόχους και στις διμοιρίες, χορήγηση αδειών και μετακινήσεις οπλιτών εντός των λόχων, έκδοση φύλλων πορείας  κ.λπ. γίνονταν από το  Σύνταγμα, διότι το Τάγμα δεν ήταν εξουσιοδοτημένο να έχει δική του Ημερήσια Διαταγή και να καταχωρεί τις στρατολογικές μεταβολές του προσωπικού. Από την ημέρα της επιστράτευσης μέχρι την έναρξη του πολέμου οι άδειες που χορηγούνταν στους εφέδρους από το Σύνταγμα για τον τόπο διαμονής τους ήταν διάρκειας δύο ημερών.

vitos 7

Στρατιώτες σε φάλαγγα πορείας προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα

Στο Τάγμα αξιωματικοί από την Επαρχία Γρεβενών ήταν οι έφεδροι ανθυπολοχαγοί Ζγώνης Αλέξανδρος, Υφαντίδης Ιορδάνης, Σπυρούλης Στέργιος, Γιαννούσης Αθανάσιος, Αναγνώστου Βασίλειος, Ζαμκίνος Θωμάς, Κανούτας Ιορδάνης, Γκανάτσιος Βασίλειος και οι έφεδροι ανθυπασπιστές Ακριτίδης Κλεάνθης και Τσακίρης Ιωάννης. Και οι μεν δύο πρώτοι τοποθετήθηκαν στο Επιτελείο του Τάγματος οι δε άλλοι διμοιρίτες στους  Λόχους. Ίσως να υπήρχαν και άλλοι έφεδροι αξιωματικοί στο Τάγμα, τους οποίους ο γράφων δεν γνωρίζει, διότι, όπως προαναφέρθηκε, δεν βρέθηκαν στα αρχεία εκθέσεις πεπραγμένων του διοικητή του Τάγματος και των διοικητών των λόχων. Γραμματέας του Τάγματος τοποθετήθηκε ο έφεδρος ανθυπασπιστής Δρίζης Ευάγγελος.

Στις 29 Αυγούστου διατάχθηκε η επιστράτευση στην Κοζάνη της ΙΧγ Μοίρας Ορειβατικού Πυροβολικού των 105 χιλ. του ταγματάρχη Βασιλείου Μπουτσικάρη, στην οποία  παρουσιάστηκε για κατάταξη ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Διαμαντόπουλος Περικλής, δικηγόρος Γρεβενών.

vitos 8

Έφεδροι αξιωματικοί από τα Γρεβενά ήταν σχεδόν όλοι όσοι αποφοίτησαν από εξατάξιο γυμνάσιο, οι δάσκαλοι, οι καθηγητές, οι δικηγόροι και οι γιατροί. Ένας πολύ μικρός αριθμός εφέδρων αξιωματικών και οπλιτών,που δεν κατετάγη στις μονάδες της ΙΧ Μεραρχίας Κοζάνης, επιστρατεύτηκε με την έναρξη του πολέμου (28 Οκτ.), για να επανδρώσει άλλες μονάδες, όπως Μηχανικού, Ιππικού, Αντιαεροπορικού και Βαρέως Πυροβολικού, Διαβιβάσεων κ.λπ. Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικά ονόματα εφέδρων αξιωματικών που υπηρέτησαν σε άλλες μονάδες είτε ως επιστρατευμένοι είτε ως υπηρετούντες τη θητεία τους:

Έφεδρος λοχαγός Πεζικού Μπιτόπουλος Κωνσταντίνος, από το Κληματάκι,  (δικηγόρος – βουλευτής) στο Έμπεδο Κοζάνης.

Έφεδρος λοχαγός Πεζικού Παπαπαναγιώτου Δημήτριος, από το Μέγαρο,  (δικηγόρος – βουλευτής), ο οποίος λόγω μεγάλης ηλικίας (ήταν κλάσεως 1913) κλήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 1940 και τέθηκε στη διάθεση της Στρατιωτικής Διοικήσεως Κοζάνης, όπου παρέμεινε μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1940 και μετά αποσπάστηκε στα Γρεβενά ως πρόεδρος της Επιτροπής Επιτάξεων.

vitos 9

Αριστερά ο δικηγόρος Κ. Μπιτόπουλος και δεξιά ο γιατρός Ηλίας Αθ. Ηλίας στον Πόλεμο του 1940 (φωτ. από λεύκωμα Β. Νικόπουλου)

Εφεδροι ανθυπολοχαγοί Πεζικού:

(1).  Στεργιάδης Κωνσταντίνος, από το Κυπαρίσσι, (δικηγόρος), στο 21 Σύνταγμα Πεζικού.

(2) Καρασάββας Σεραφείμ, από τον Άγιο Γεώργιο, (δικηγόρος) στο Ι/31 Τάγμα (Μπέλες).

(3) Παπαδόπουλος Απ. Γεώργιος, από το Καρπερό.

Έφεδροι ανθυπολοχαγοί Πυροβολικού:

 (1). Μητσιούλης Ανδρέας, από τα Γρεβενά, (δικηγόρος) στην ΙΙΙ Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού του Β΄ Συντάγματος Πεδινού Πυροβολικού Λάρισας από 29 Οκτωβρίου 1940 μέχρι 15 Μαρτίου 1941 και στο Απόσπασμα Κρουσίων (Μπέλες), όπου υπήχθη η Μοίρα του, από 15 Μαρτίου 1941.

(2). Παπαευθυμίου Γεώργιος, από το Κηπουριό, (καθηγητής φιλόλογος),στο IV Σύνταγμα Ορειβατικού Πυροβολικού και στον ΧΙ  Όρχο Πυροβολικού.

(3) Οικονόμου Βασίλειος, από το Περιβόλι, (δικηγόρος), [στην Κατοχή ήταν Λαϊκός Επίτροπος της 9ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ].

Εφ. Υπολοχαγός Πυροβολικού Τόσκας Ιωάννης, από τις Κυδωνιές, (δάσκαλος) στη Β΄ Μοίρα Βαρέως Πυροβολικού.

Έφ. ανθυπολοχαγός Διαβιβάσεων Βαβρίτσας Ανδρέας, από το Σπήλαιο, (αρχαιολόγος).

 

vitos 10

Εκτός των εφέδρων αξιωματικών έχουμε συμμετοχή στον πόλεμο και των μονίμων αξιωματικών του Πεζικού που κατάγονταν από τα Γρεβενά, οι οποίοι όμως δεν υπηρετούσαν στην ΙΧ Μεραρχία. Αυτοί ήταν ο ταγματάρχης Ιωάννης Μπαλντούμης από τη Σαμαρίνα, ο λοχαγός Γεώργιος Γκαρέτσος από το Μέγαρο, ο λοχαγός Θεόδωρος Σαράντης από το Περιβόλι, ο λοχαγός Θωμάς Μπάρμπας από τις Κυδωνιές, ο ανθυπολοχαγός Στέργιος Βρέντζιος από τα Γρεβενά, και ο ανθυπολοχαγός Δημήτριος Παρασίδης από την Κιβωτό. Ο τελευταίος υπηρετούσε στο 31 ΣΠ και πέθανε στο XVII Ορεινό Χειρουργείο από τραύμα στη μάχη του Πόγραδετς στις 6 Δεκεμβρίου 1940.Το λοχαγό Γκαρέτσο ζήτησε επανειλημμένα ο Δαβάκης από τους προϊσταμένους του να μεριμνήσουν για μετάθεση στο Επιτελείο του αλλά το αίτημά του δεν ικανοποιήθηκε.

vitos 11

Για τις ανάγκες του πολέμου επιτάχθηκαν συνολικά σε ολόκληρη τη χώρα περίπου 150.000 κτήνη. Στην περιφέρεια Γρεβενών επιτάχθηκαν αρκετά μουλάρια και άλογα καθώς και τα ελάχιστα φορτηγά αυτοκίνητα που υπήρχαν, γεγονός που δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στις μεταφορές και στις καθημερινές εργασίες των κατοίκων.Ένα από τα αυτοκίνητα που επιτάχθηκε  τον Οκτώβριο του 1940 ήταν και το υπ’ αριθ. 34502 φορτηγό του αυτοκινητιστή Αντώνη Δάγγουλα, το οποίο είχε αγοραστεί το 1930. Το αυτοκίνητο αυτό δεν επεστράφη στον ιδιοκτήτη του μετά τον πόλεμο με την αιτιολογία ότι «απωλέσθη». Όπως είναι γνωστό ο Δάγγουλας κατά τη διάρκεια της Κατοχής (φθινόπωρο του 1943) εγκλεισθείς υπό του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στις φυλακές Πενταλόφου κατόρθωσε να δραπετεύσει και να μεταβεί στη Θεσσαλονίκη όπου συνεργάστηκε με τους Γερμανούς.

ΜΕΡΟΣ Β΄

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΤΗΣ 14ης  ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1940

Επιθετικός αγώνας για κατάληψη

της  οροσειράς Μόροβας και πόλεως Κορυτσάς

Η κατάληψη του ορεινού συγκροτήματος Μόροβας – Ιβάν και της Κορυτσάς ανατέθηκε από το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας στο Γ΄ Σώμα Στρατού (Γ΄ΣΣ), το οποίο είχε υπό τη διοίκησή του τις Χ, ΧΙ, ΧΙΙΙ και XV  Μεραρχίες. Το Σώμα αυτό στις 6 Νοεμβρίου ενισχύθηκε και με την ΙΧ Μεραρχία Κοζάνης, η οποία υπαγόταν μέχρι τότε στο Β΄ Σώμα Στρατού (Β΄ ΣΣ). Διοικητής του Γ΄ Σώματος ήταν ο αντιστράτηγος Τσολάκογλου Γεώργιος.

 

vitos b1

 

Διάταξη αντιπάλων δυνάμεων στις 13 Νοεμβρίου 1940 (παραμονή της αντεπίθεσης) στη ζώνη ενεργείας του Γ΄ ΣΣ. Οι δυνάμεις αυτές ανήκαν στην 9η Ιταλική Στρατιά και ήταν: στην πρώτη γραμμή η 49 Μεραρχία, η 2η Μεραρχία Αλπινιστών, η 19η Μεραρχία, η 29η Μεραρχία, η 53 Μεραρχία και στην εφεδρεία η 4η Μεραρχία Βερσαλλιέρων  και η 8η Μεραρχία Αλπινιστών.

Σύμφωνα με το υπ’ αριθ. 27/22-11-1940 πολεμικό ανακοινωθέν του Ελληνικού Γενικού Στρατηγείου την Κορυτσά υπερασπίζονταν οι εξής ιταλικές δυνάμεις: Η 2η Μεραρχία Αλπινιστών Τριτεντίνα, η 19η Μεραρχία Βενέτσια, η 29η Μεραρχία Πεζικού Πιεμόντε, η 49η Μεραρχία Πάρμας, η 53η Μεραρχία Αρέντζο, τα ανεξάρτητα Τάγματα Τομόρι και Ταραμπός, τα 109 και 166 Τάγματα Μελανοχιτώνων, το 4ο Σύνταγμα των Βερσαλλιέρων, το 101 Τάγμα Πυροβόλων Θέσεως. Οι δυνάμεις αυτές διέθεταν συμπληρωματικά και πολλές Πυροβολαρχίες Βαρέως Πυροβολικού και σημαντικό αριθμό αρμάτων μάχης.  

vitos b2

Το Τάγμα Γρεβενών

Η κήρυξη του πολέμου βρήκε το Τάγμα Γρεβενών στην Αλεβίτσα και στο Μεσόβραχο. Στην Αλεβίτσα το Τάγμα Γρεβενών βομβαρδίστηκε στην αρχή των ελληνοϊταλικών συγκρούσεων από τα ιταλικά αεροπλάνα χωρίς απώλειες. Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Οκτωβρίου το Τάγμα δεν μετακινήθηκε από τις θέσεις του και δεν έριξε ούτε μια τουφεκιά, γιατί η κύρια  προσπάθεια του εχθρού εκδηλώθηκε στην Ήπειρο και στον τομέα του Αποσπάσματος Πίνδου. Ανέπτυξε ενεργό δράση από της 14ηςΝοεμβρίου και μετά, όταν άρχισε η ελληνική αντεπίθεση στο εσωτερικό της Αλβανίας. Οι Γρεβενιώτες λιτοί στο φαγητό, ανθεκτικοί στους κόπους, στις κακουχίες και στις στερήσεις, λόγω της διαβίωσης σε ορεινή και άγονη περιοχή και της κοπιώδους αγροτοκτηνοτροφικής των περισσοτέρων απασχόλησης επέδειξαν στο σκληρό αυτόπόλεμο ανώτερο ψυχικό σθένος και αναδείχθηκαν υπέροχοι πολεμιστές στα δύσβατα αλβανικά βουνά. 

Το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών και το Ι/53 Τάγμα Νεάπολης Κοζάνης, στα οποία υπηρετούσαν οι περισσότεροι Γρεβενιώτες, έδωσαν κατά τη διάρκεια του πολέμου σκληρές μάχες στο όρος Μόροβα (ανατολικά Κορυτσάς), στο ύψωμα 1548 του ορεινού συγκροτήματος Κάμιας, στο βουνό Κορίτσα (1464 μ.),   δυτικά του Πόγραδετς και στα υψώματα Μνήμα Γραίας (2024) και Γκούρι Τοπίτ (2148) του ορεινού όγκου της Κάμιας, όπου από τις συνεχείς αντεπιθέσεις των Ιταλών είχαν και τα περισσότερα θύματα. Θα πρέπει να επισημανθεί το γεγονός ότι στο Μνήμα Γραίας και Γκούρι Τοπίτ το ύψος του χιονιού έφθανε τα 2-3 μέτρα και οι θερμοκρασίες ήταν κάτω από το μηδέν, γι’ αυτό είχαμε και αρκετές απώλειες από κρυοπαγήματα.

Για να γίνουν καλύτερα κατανοητές  οι επιθετικές ενέργειες των μονάδων στον ορεινό όγκο της Μόροβας θα προβούμε σε  μια σύντομη περιγραφή της εδαφικής διαμόρφωσης αυτού, καθώς δόθηκαν εκεί οι πρώτες μάχες των Γρεβενιωτών από 14 μέχρι 22 Νοεμβρίου, ημέρα που καταλήφθηκε η Κορυτσά.

vitos b3

Το όρος Μόροβα (υψόμετρο κορυφής 1805 μ.) αποτελεί προέκταση του Γράμμου μέσα στο αλβανικό έδαφος και έχει κατεύθυνση περίπου παράλληλη  με τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Καλύπτει την Κορυτσά από ανατολικά.   Προς βορρά της Μόροβας και δυτικά της λίμνης Μικρής Πρέσπας βρίσκεται το όρος Ιβάν (1770 μ.). Μεταξύ των δύο αυτών ορέων σχηματίζεται η στενωπός Τσαγκόνι από την οποία διέρχεται η κύρια οδική αρτηρία που οδηγεί από την Κρυσταλλοπηγή  Φλώρινας στη Μπίγλιστα Αλβανίας και στη συνέχεια στην Κορυτσά. Από τη στενωπό αυτή διέρχεται και ο ποταμός Δεβόλης, ο οποίος πηγάζει από την περιοχή του χωριού Μπόζιγκραντ (απέναντι από το ύψωμα της Αλεβίτσας) και  ακολουθεί βορειοδυτική κατεύθυνση. Στη νότια πλευρά της Μόροβας υπάρχει και μία άλλη δευτερεύουσας σημασίας οδός, η οποία διέρχεται από τα χωριά Μπόζιγκραντ  (σημερινή ονομασία Μίρας) – Ντάρζα - διάβαση Ντάρζας και καταλήγει στην Κορυτσά.

Ο ελληνικός στρατός που βρισκόταν στην περιοχή Καστοριάς - Φλώρινας (μονάδες Γ΄ ΣΣ), ενεργώντας επίθεση μέσα στο αλβανικό έδαφος, για να γίνει κάτοχος της Κορυτσάς, έπρεπε να καταλάβει πρώτα το ορεινό συγκρότημα Μόροβα - Ιβάν, καθώς και τη στενωπό Τσαγκόνι και τη διάβαση Ντάρζας. Η Μόροβα όμως είχε αρκετά φύσει οχυρά υψώματα, τα οποία ήταν οργανωμένα με  πολλά αμυντικά έργα εκστρατείας (πολυβολεία, χαρακώματα, συρματοπλέγματα κ.λπ.) από τα ιταλικά στρατεύματα και γι’ αυτό χρειαζόταν να γίνουν σκληρές μάχες προς άρση των διαδοχικών αντιστάσεων του εχθρού.

vitos b4

Η διαταγή που δόθηκε στο Γ΄ ΣΣ προέβλεπε να αρχίσει την αντεπίθεσή του στις 14 Νοεμβρίου και να καταλάβει τον ορεινό όγκο Μόροβας – Ιβάν και στη συνέχεια, αφού θέσει υπό την κατοχή του την Κορυτσά, να απαγορεύσει στον εχθρό τη χρησιμοποίηση της εγκάρσιας οδού Ερσέκα – Κορυτσά.  Μετά από αυτό το Γ΄ ΣΣ διέταξε την ΙΧ Μεραρχία (Κοζάνης) να επιχειρήσει την κατάληψη της Μόροβας και της διάβασης Ντάρζας  με τα 27, 32 και 53 Συντάγματα Πεζικού (κυρία προσπάθεια) και την XV Μεραρχία με τα 28, 33 Συντάγματα Πεζικού και ΙΧ Συνοριακό Τομέα την κατάληψη του Ιβάν και της στενωπού Τσαγκόνι (δευτερεύουσα προσπάθεια).  Πιο συγκεκριμένα, η διαταγή που δόθηκε στις παραπάνω Μεραρχίες ήταν «να καμφθεί ή να υπερκερασθεί κάθε εχθρική αντίσταση  με αιφνιδιασμό, χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού, με κατεύθυνση κύριας προσπάθειας το Νεστόριο – Ντάρζα – Κορυτσά (ΙΧ Μεραρχία) και δευτερεύουσα τον Πυξό – Ιβάν – Τσαγκόνι - Κορυτσά (XV Μεραρχία)».

Η εκδήλωση της κύριας προσπάθειας στο νότιο τμήμα της εχθρικής τοποθεσίας, όπου το έδαφος ήταν δύσβατο και ορεινό, αποφασίστηκε, αφενός διότι παρείχε μεγαλύτερη δυνατότητα προσπέλασης των τμημάτων του πεζικού, αφετέρου διότι απέκλειε τη δυνατότητα χρησιμοποίησης υπό του εχθρού των αρμάτων μάχης που ήταν ανεπτυγμένα στην κοιλάδα του Δεβόλη ποταμού, καθώς το Σώμα Στρατού δεν διέθετε για την αντιμετώπισή τους τεθωρακισμένα οχήματα και επαρκή αντιαρματικά όπλα.

Στο αριστερό πλευρό (νότια) της  ΙΧ Μεραρχίας και σε συνεργασία με αυτή ενεργούσε η Χ Μεραρχία του Γ΄ ΣΣ με τα 30, 65 και 68 Συντάγματα.

Εκείνο που πρέπει να έχουμε υπόψη μας είναι ότι το 27 Σύνταγμα Πεζικού δεν έδρασε ως ενιαίο σύνολο με τις οργανικές μονάδες του, διότι με την έναρξη της αντεπίθεσης στις 14 Νοεμβρίου η διοίκηση του Συντάγματος με τα ΙΙ/27 και ΙΙΙ/27 Τάγματα ορίστηκαν ως εφεδρεία του Γ΄ Σώματος Στρατού στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Όταν την ημέρα αυτή το Σώμα Στρατού διαπίστωσε από τις μάχες ότι οι προοπτικές ήταν ευνοϊκές για την περαιτέρω προχώρηση των μονάδων του, αποδέσμευσε το Σύνταγμα από την εφεδρεία και τον μεν διοικητή  αντισυνταγματάρχη Μπομπορίδη Ηλία, με το επιτελείο του και το ΙΙ/27 Τάγμα, έθεσε στη διάθεση της Χ Μεραρχίας, το δε ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών  το έδωσε στην ΙΧ Μεραρχία. Η Χ Μεραρχία εκτιμώντας ότι το αριστερό πλευρό της είναι αδύναμο,  ανέθεσε στον αντισυνταγματάρχη Μπομπορίδη τη διοίκηση ενός αποσπάσματος, που το αποτελούσαν δύο Τάγματα Πεζικού (ΙΙ/2 και Ι/51), δύο Ουλαμοί Πυροβολικού των 65 χιλ., ένας Λόχος όλμων και τα μεταγωγικά σώματος του Συντάγματος και του έδωσε εντολή να εγκατασταθεί στα  υψώματα Κιάφα – Σακκούλι – Γκούμπελ – Μπάταρος, για να ελέγχει τις διαβάσεις της περιοχής  Γράμμου. Ο Λόχος Όλμων, ο ένας από τους δύο Ουλαμούς Πυροβολικού και τα μεταγωγικά ήταν οργανικά τμήματα του 27 ΣΠ.  Έτσι διασπάστηκαν οι οργανικοί δεσμοί του Συντάγματος και δεν κατέστη δυνατή η ανασυγκρότησή του παρά μόνο μετά τρίμηνο, όταν ο αντισυνταγματάρχης Μπομπορίδης αποδεσμεύτηκε στις 12  Φεβρουαρίου 1941 από την παραπάνω υποχρέωση και ανέλαβε τη διοίκηση όλων των οργανικών του μονάδων, που μάχονταν τότε στα υψώματα Μνήμα Γριάς και Γκούρι Τοπίτ του όρους Κάμια.

Σε ό,τι αφορά το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών άρχισε να λαμβάνει μέρος στις επιχειρήσεις  από την 15η  Νοεμβρίου  και μετά ως μονάδα του Αποσπάσματος Μπεγέτη της ΙΧ Μεραρχίας, το οποίο αποτελούνταν από το 53 Σύνταγμα (μείον ΙΙΙ/53 Τάγμα), το Ι/27 Τάγμα, τη Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού των 105 χιλ. του ταγματάρχη Μπουτσικάρη και τη Β1 Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού των 75 χιλ. του Β΄ ΣΣ.

Προπαρασκευαστικές ενέργειες  του Αποσπάσματος Μπεγέτη

στις 13 Νοεμβρίου 1940

Στο νότιο όριο της ΙΧ Μεραρχίας θα ενεργούσαν και τα Ι/65 και ΙΙ/65 Τάγματα του 65 Συντάγματος, τα οποία είχαν διατεθεί για ενίσχυση της ΙΧ Μεραρχίας  από τη συνορεύουσα Χ Μεραρχία.  Τα Τάγματα αυτά κάλυπταν το αριστερό πλευρό του Αποσπάσματος Μπεγέτη.

Η αποστολή, που δόθηκε στο Απόσπασμα, προέβλεπε επιθέσεις στην ανατολική πλευρά του όρους Μόροβα, με σκοπό την άρση αντιστάσεων σε τρεις διαδοχικές γραμμές άμυνας του εχθρού. Στην πρώτη γραμμή ήταν τα χωριά Σαλ και Ρέσνιτσε, στη δεύτερη τα υψώματα 1271 και 1221, και στην τρίτη η κορυφογραμμή Μόροβας.

Το Απόσπασμα κατέλαβε τη βάση εξορμήσεως νύχτα 13/14 Νοεμβρίου με την παρακάτω διάταξη:

Ι/53 και ΙΙ/53 Τάγματα στην πρώτη γραμμή υπό τη διοίκηση του διοικητή του 53 ΣΠ αντισυνταγματάρχη  Τζαναβάρα, με άμεση υποστήριξή του Ι/53 Τάγματος υπό της Μοίρας Ορειβατικού Πυροβολικού του Μπουτσικάρη και του ΙΙ/53 Τάγματος υπό της Β1 Πεδινής Μοίρας. Το Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα θα αποτελούσε την εφεδρεία του Αποσπάσματος.

1ος Αντικειμενικός σκοπός (ΑΝΣΚ): τα χωριά Μέγκουλα και Σέγκουλα.

2ος Αντικειμενικός σκοπός (ΑΝΣΚ): τα χωριά Σαλ – Ρέσνιτσε.

Δεξιά του Αποσπάσματος θα ενεργούσε το 32 ΣΠ, με το οποίο ο σύνδεσμος θα εξασφαλιζόταν δια μικτού αποσπάσματος, αποτελούμενο από μία διμοιρία με ομάδα πολυβόλων που θα διέθεταν το καθένα από τα ΙΙ/53 και ΙΙ/32 Τάγματα.

Ώρα επιθέσεως η 06:30 της 14ης Νοεμβρίου.

vitos b5

14 Νοεμβρίου 1940

Η εξόρμηση άρχισε την 06:30 ώρα της 14ης Νοεμβρίου χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού.

Την 08:10 ώρα κατελήφθησαν τα υψώματα της γραμμής προφυλακών του εχθρού δυτικά του χωριού Μέγκουλα και συνελήφθησαν 40 έως 50 αιχμάλωτοι.

Η περαιτέρω προχώρηση προς τα χωριά Σαλ και Ρέσνιτσε καθυστέρησε λόγω της αντιδράσεως του εχθρού, ο οποίος είχε οργανώσει την αμυντική τοποθεσία με χαρακώματα, συρματοπλέγματα και φωλιές αυτομάτων όπλων. Από τα δύο τάγματα του 53 Συντάγματος Πεζικού, που πολέμησαν στην περιοχή αυτή (Σέγουλα και Σαλ) έπεσαν στο πεδίο της μάχης επτά Γρεβενιώτες. Αυτοί είναι οι πρώτοι νεκροί του πολέμου της επαρχίας Γρεβενών και είναι οι εξής: δεκανέας Μπακάλης Χρυσόστομος, από τη Σαρακήνα και στρατιώτες 1) Κιάκας Νικόλαος, από τη Σαμαρίνα, 2) Μαρζέλης Ανδρέας, από το Μέγαρο, 3) Μπουκουβάλας Ζήσης, από την Κοκκινιά, 4) Τσαγκανίκας (Τσιβής;) Ιωάννης, από το Μεσολούρι, 5) Φαλής ή Φαχίδης Ηρακλής, από τον Άγιο Γεώργιο, 6) Χατζημπύρος Νικόλαος, από τη Σαμαρίνα.

Στη δεξιά πλευρά του Αποσπάσματος Μπεγέτη, που ενεργούσε το 32 ΣΠ, δεν παρουσιάστηκε ισχυρή εχθρική αντίσταση.

Αριστερά του Αποσπάσματος Μπεγέτη ενεργούσε με δύο Τάγματα το 65 ΣΠ. Το Σύνταγμα αυτό με το Ι/65 Τάγμα Πηλιχού προχώρησε και κατέλαβε υψώματα αμέσως δυτικά του χωριού Κόσνιτσε, ενώ το άλλο ΙΙ/65 Τάγμα Κοντού προσέκρουσε σε ισχυρή αντίσταση του εχθρού στο δασωμένο ύψωμα  1259, όπου καθηλώθηκε και υπέστη αρκετές απώλειες.  Μεταξύ των ανωτέρω ταγμάτων   δεν υπήρχε σύνδεσμος, με αποτέλεσμα να παρουσιαστεί κενό κατά τη διάρκεια της επιθετικής ενέργειας. Τότε ζητήθηκε και εγκρίθηκε από τη Μεραρχία να κινηθεί και να καλύψει το κενό το Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα. Επίσης δόθηκε για υποστήριξη του 65 ΣΠ και η ΙΧα Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού των 75 χιλ. Την επόμενη όμως το 65 ΣΠ με τις μονάδες του τέθηκε υπό τις διαταγές του Αποσπάσματος Μπεγέτη, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

15 Νοεμβρίου 1940

Τη νύχτα 14/15 το Γ΄ Σώμα Στρατού διέθεσε στην ΙΧ Μεραρχία το ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών), το οποίο μέχρι τη στιγμή εκείνη αποτελούσε εφεδρεία του Σώματος. Την ίδια νύχτα η Μεραρχία διέταξε τον Διοικητή Πεζικού συνταγματάρχη Μπεγέτη να συγκροτήσει μικτό Απόσπασμα με τις εξής μονάδες: διοίκηση 53 Συντάγματος Πεζικού με Ι/53 Τάγμα, Ι/27 Τάγμα και ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών), 65 ΣΠ (διοίκηση και δύο Τάγματα), διοίκηση Συντάγματος Ορειβατικού  Πυροβολικού ΙΧ Μεραρχίας με δύο Μοίρες τούτου (ΙΧα και ΙΧγ) και την ΧΙΙΙγ ΜΟΠ των 105 χιλ. της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, η οποία έφθασε στην περιοχή τις πρωινές ώρες.

 

vitos b6

Τμήμα πεζικού  έτοιμο για εξόρμηση

Στο Απόσπασμα Μπεγέτη δόθηκε η αποστολή να καταλάβει τα υψώματα του ορεινού συγκροτήματος της Πρόπας (νότιο τμήμα της Μόροβας) και το ύψωμα1779 (κέντρο οροσειράς Μόροβας). Δηλαδή είχε ανατεθεί στο Απόσπασμα να καταλάβει το μισό ορεινό όγκο της Μόροβας, από τη μέση και νοτιότερα. Σ’ αυτόν περιλαμβανόταν και η διάβαση της Ντάρζας με το δρομολόγιο που οδηγούσε από το Μπόζιγκραντ - Σύνιτσα στην Κορυτσά. 

Ύστερα από συνεννόηση του συνταγματάρχη Μπεγέτη με το διοικητή της Μεραρχίας υποστράτηγο Χρήστο Ζυγούρη και, λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα από τη μάχη που δόθηκε την προηγούμενη ημέρα, το Απόσπασμα ίδρυσε δύο συγκροτήματα των δύο ταγμάτων το καθένα,  με επικεφαλής διοικητές συνταγμάτων, και εξέδωσε την παρακάτω διαταγή (βλέπε χάρτη):

1) Τα Τάγματα Ι/65 Πηλιχού και Ι/53 Παλαιοδημόπουλου υπό τη διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Τζαναβάρα (διοικητή 53 ΣΠ) να επιδιώξουν σε πρώτο χρόνο την κατάληψη του υψώματος 1271 και του ανωνύμου υψώματος 1500 νότια του 1271 και σε δεύτερο χρόνο να συνεχίσουν την προέλαση για την ολοκλήρωση του ορεινού συγκροτήματος Χήπετς  και του υψώματος 1500, επιτυγχάνοντας με αυτόν τον τρόπο υπερκέραση του ισχυρού δασώδους υψώματος 1259.

2) Τα ΙΙ/65 και ΙΙΙ/27 Τάγματα (Γρεβενών) υπό τη διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Παπαργύρη (διοικητή 65 ΣΠ) να προβούν κατά το δεύτερο χρόνο στην κατάληψη του ανωνύμου αμέσως βορείως του υψώματος 1259 και σε τρίτο χρόνο σε ολοκληρωτική κατάληψη του δασωμένου υψώματος 1259.

3) Το Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα εφεδρεία του Αποσπάσματος στην περιοχή του χωριού Μέγκουλα, έτοιμο να κινηθεί είτε προς ύψωμα 1271 είτε προς ύψωμα 1279.

Η ΙΧα ΜΟΠ Παναγιωτοπούλου να υποστηρίξει την ενέργεια του συγκροτήματος Παπαργύρη και η ΙΧγ ΜΟΠ Μπουτσικάρη την ενέργεια του συγκροτήματος Τζαναβάρα.

4) Έναρξη επιθέσεως συγκροτήματος Τζαναβάρα η 08:00 ώρα.

Με βάση τις διαταγές αυτές άρχισε από το πρωί της 15ης Νοεμβρίου η επιθετική κίνηση της Μεραρχίας με τα ακόλουθα αποτελέσματα:

(α) Την 11:00 ώρα κατελήφθη υπό του 53 ΣΠ, το οποίο διέθετε τα Ι/53 και Ι/65 Τάγματα, το ύψωμα 1271 και το ανώνυμο αντέρεισμα 1500 μ. νοτίως τούτου κατόπιν αγώνος και με την υποστήριξη πυροβολικού και ιδία της ΙΧγ ΜΟΠ των 105 χιλ. του Μπουτσικάρη. Συνελήφθησαν 38 αιχμάλωτοι και κυριεύθηκαν 10 πυροβόλα , πολλά πολυβόλα και άφθονο παντός είδους πολεμικό υλικό.

(β) Το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών τις μεσημβρινές ώρες, καταλαμβάνοντας κατόπιν σκληρού αγώνος το αντέρεισμα νοτίως της χαράδρας του χωριού Κόσνιτσα προσέβαλε από το πλευρό το ύψωμα 1259, παρέλυσε την άμυνα του εχθρού και συνέλαβε 250 αιχμαλώτους με 11 αξιωματικούς, από τους οποίους οι δύο ήταν ταγματάρχες, και κυρίευσε 15 πυροβόλα, 24 πολυβόλα, μεγάλες ποσότητες υλικού πάσης φύσεως και 200 κτήνη.  Στην κατάληψη του ανωτέρω υψώματος  συνέβαλε και το ΙΙ/65 Τάγμα, το οποίο με έφοδο κατέλαβε την εξωτερική ανατολική παρυφή του δάσους. 

vitos b7

 

Μέχρι το βράδυ το Απόσπασμα Μπεγέτη είχε ολοκληρώσει την κατάληψη των καθορισθέντων για την ημέρα εκείνη αντικειμενικών σκοπών, καθόσον είχε θέσει πόδι επί των υψωμάτων 1259 και 1271.

Καθ’ όλη την ημέρα η εχθρική αεροπορία ενήργησε επιδρομές στην κοιλάδα του Δεβόλη ποταμού, βομβαρδίζοντας τη γραμμή της μάχης και τα όπισθεν τμήματα.

vitos b8

16 Νοεμβρίου 1940

Ολοκληρώθηκε η κατάληψη υπό των Ι/65 και Ι/53 Ταγμάτων του ορεινού συγκροτήματος Χήπετς και του υψώματος 1500 και έγινε προώθηση προς την κατεύθυνση ύψωμα 1779 – ύψωμα 1700 (Σβέτι Ατανάς) σε στενό σύνδεσμο επί Χήπετς με Λόχο του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών  και με κάλυψη προς το χωριό Μπρατόβιτσα.

 

vitos b9

 

 

Το Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα από το μεσονύκτιο της προηγούμενης νύχτας (15/16 Νοε.) τέθηκε υπό το 32 ΣΠ για τη συνέχιση του αγώνα προς το ύψωμα 1221 (ανατολικά του χωριού Μπρατόβιτσα).

Από της 07:00 ώρας της 16ης συνεχίστηκε η επιθετική προσπάθεια της Μεραρχίας ως κάτωθι:

Α) Απόσπασμα Μπεγέτη

Την 10:30 ώρα ολοκληρώθηκε η κατάληψη του υψ. 1259 και εκκαθαρίστηκε η γύρω περιοχή. Στη συνέχεια κατελήφθη το ορεινό συγκρότημα Χήπενς και το ύψωμα 1500 και αιχμαλωτίστηκε ολόκληρος Λόχος. Την ημέρα αυτή φονεύθηκε ο δεκανέας Τζούγκρας Χρήστος από τους Μαυραναίους και ο στρατιώτης Ντούμας Στέργιος από την Τρικοκκιά Γρεβενών.

Β) 32 Σύνταγμα Πεζικού

Στα δεξιά του Αποσπάσματος το 32 ΣΠ το οποίο είχε ενισχυθεί με το Ι/27 Τάγμα, κατέλαβε το χωριό Ρέσνιτσε και το ύψωμα 1221, οπότε ο εχθρός, κάτω από την ισχυρή πίεση που δέχθηκε, συμπτύχθηκε κατά τη νύχτα, αφήνοντας ελαφρά τμήματα οπισθοφυλακής. Συνελήφθησαν 120 αιχμάλωτοι, κυριεύθηκαν 2 πυροβόλα, 10 πολυβόλα και αποθήκες πλήρεις υλικού και τροφίμων.

vitos b10

 

17 Νοεμβρίου 1940

Από το πρωί, σύμφωνα με την αποστολή του Αποσπάσματος, συνεχίστηκε η προώθηση των Ταγμάτων προς την κορυφογραμμή Πρόπας – ύψ. 1779 – ύψ. Σβέτι Ατανάς (1700) ως εξής:

Ι/65 Τάγμα Πηλιχού επίθεση από ύψ. 1500 προς ύψ. 1779.

ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών Στολιόπουλου επίθεση από ύψ. Χήπετς προς ύψ. 1710 (Πρόπας).

Ι/53 Τάγμα Παλαιοδημόπουλου επίθεση από ύψ. 1500 προς ύψ. Σβέτι Ατανάς (1700)  περί τις μεσημβρινές ώρες.

Την 10:00 ώρα κατελήφθη ύστερα από σκληρό αγώνα  υπό του Ι/65 Τάγματος το ύψωμα 1779, όπου ο εχθρός εκτόξευσε αντεπιθέσεις, οι οποίες αποκρούστηκαν με επιτυχία μέχρι την 11:30 ώρα, με την υποστήριξη και της ΙΧγ Μοίρας Ορειβατικού Πυροβολικού των 105 χιλ. του Μπουτσικάρη. Τις μεσημβρινές ώρες ολόκληρο το ύψωμα Πρόπας κατελήφθη υπό του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών. Αιχμαλωτίστηκαν 15 οπλίτες και κυριεύθηκε ένα πυροβόλο των 65 χιλ. Ισχυρή αντίδραση έναντι του Τάγματος Γρεβενών παρουσιάστηκε εκ μέρους του εχθρού από την κατεύθυνση βορείως Ντάρζας και αντερείσματος νοτίως υψώματος 1779.

Το ύψωμα Σβέτι Ατανάς (1700)  κατελήφθη από το Ι/53 Τάγμα τις μεταμεσημβρινές ώρες, οπότε επήλθε εκεί ο στενός σύνδεσμος του δεξιού του Αποσπάσματος Μπεγέτη με το Ι/27 Τάγμα, που είχε διατεθεί την προηγούμενη ημέρα στο  32 Σύνταγμα. Στη μάχη αυτή (προς ύψ. 1700) σκοτώθηκε ο στρατιώτης Καλκατζής Γρηγόριος από τις Κυδωνιές.

Την εσπέρα της 17ης Νοεμβρίου το Απόσπασμα κατέχει τη γραμμή: ύψωμα Πρόπας – ύψωμα 1779- ύψωμα 1700.

ΜΕΡΟΣ Γ΄

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΚΟΡΥΤΣΑΣ

18 Νοεμβρίου 1940

Την ημέρα αυτή το Απόσπασμα Μπεγέτη διέθετε τις εξής δυνάμεις: 1) το συγκρότημα Παπαργύρη (διοικητή  του 65 Συντάγματος) με τα ΙΙ/65 και ΙΙΙ/27 Τάγματα αριστερά επί του υψώματος Πρόπας,  2) το συγκρότημα Τζαναβάρα (διοικητή του 53 Συντάγματος) με τα Ι/53 και Ι/65 Τάγματα επί της κορυφογραμμής ύψ. 1779 – Σβέτι Ατανάς (1700), 3) το ΙΧ Σύνταγμα Πυροβολικού με τις ΙΧα και ΙΧγ και ΧΙΙΙγ ΜΟΠ και εφεδρεία το ΙΙΙ/32 Τάγμα, το οποίο διατέθηκε στο Απόσπασμα από το μεσονύκτιο της 17/18 Νοεμβρίου σε αντικατάσταση του διατεθέντος στο 32 Σύνταγμα Πεζικού Ι/27 Τάγματος Σιακαβάρα, από το πρωί της 16ης Νοεμβρίου. 

Από το πρωί της 18ης Νοεμβρίου τέθηκε υπό τα πυρά Πυροβολικού του Αποσπάσματος Μπεγέτη η αμαξιτή οδός Ρέσκα – Κορυτσά και Ντάρζα – Μπομπότιστα και βομβαρδίζονταν το αεροδρόμιο και οι στρατώνες Κορυτσάς.

19 Νοεμβρίου 1940

Για την 19η Νοεμβρίου διέταξε η Μεραρχία το Απόσπασμα Μπεγέτη να συνεχίσει τον αγώνα προς Ντάρζα, για να διευκολύνει την επίθεση  της Χης Μεραρχίας, το δε 32 Σύνταγμα να συνεχίσει την επίθεση προς κατάληψη των  υψωμάτων 1805 και Χότσιστα (1682), τα οποία θεωρούνταν απαραίτητα για την ολοκλήρωση της επιθετικής ενέργειας προς Κορυτσά.

Κατελήφθη υπό του Ι/27 Τάγματος του Συγκροτήματος του 32 Συντάγματος το ύψωμα 1805.

Επί της κατευθύνσεως Πρόπας – 1720 συνεχίστηκε η προς ΒΔ Ντάρζας επίθεση του Αποσπάσματος Μπεγέτη για τη διευκόλυνση προχωρήσεως της Χ Μεραρχίας. Κατελήφθη  τις εσπερινές ώρες το δασωμένο ύψωμα 2 χλμ. ΒΔ Ντάρζας, με την υποστήριξη του Πυροβολικού κατόπιν σκληρού αγώνος και εχθρικών αντεπιθέσεων. Συνελήφθησαν 18 οπλίτες και 2 αξιωματικοί του εχθρού.

vitos g1

Την ημέρα αυτή (19/11) σκοτώθηκε ο λοχίας Ραμαντάνης Ηλίας του 27 ΣΠ, από το Δίστρατο Κόνιτσας, κάτοικος Γρεβενών. Την ίδια ημέρα υπέκυψε στα τραύματά του στο ΙΧ Νοσηλευτικό Τμήμα ο στρατιώτης Τεγουγιάννης Βασίλειος από το Περιβόλι και την επομένη (20/11) για τον ίδιο λόγο στο Γ΄ Πεδινό Χειρουργείο ο λοχίας Ταμπουκάς Δημήτριος από τη Σαμαρίνα. Για τους ανωτέρω δύο βαριά τραυματισμένους, που υπηρετούσαν στο 53 Σύνταγμα Πεζικού, δεν έχω στη διάθεσή μου στοιχεία σε ποια μάχη τραυματίστηκαν.

vitos g2

20 και 21 Νοεμβρίου 1940

Στις 20 Νοεμβρίου οι μονάδες του Αποσπάσματος Μπεγέτη δεν μετακινήθηκαν από τις θέσεις τους, αναμένοντας νεότερες διαταγές.

Την επομένη το πρωί (21 Νοεμβρίου) το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών έλαβε διαταγή να επιτεθεί και να καταλάβει το ύψωμα Μπίγκλα (1456) ΝΑ Ντρενόβου [βλέπε χάρτη]. Η επίθεση άρχισε το μεσημέρι με την υποστήριξη του Πυροβολικού. Η κατάληψη του υψώματος έγινε το βράδυ ύστερα από  σκληρό αγώνα, λόγω της  ισχυρής αντίδρασης του εχθρού. Στη μάχη αυτή σκοτώθηκαν τέσσερις στρατιώτες από την επαρχία Γρεβενών, οι εξής[1]:

  1. Παρδάλης Κωνσταντίνος, οπλοπολυβολητής του 9ου Λόχου, από το Κηπουριό.
  2. Κουτσοτόλης Απόστολος, από τη Λάβδα.
  3. Παπάρας Δημήτριος, από την Κατάκαλη.
  4. Ψάρρας Στέργιος, από το Κοσμάτι.

 

vitos g3

Σχετικά με την ανωτέρω μάχη ο τότε στρατιώτης του 9ου Λόχου του Τάγματος Ιωάννης Στεργίου Θεοδώρου, από το Σπήλαιο,  σε αφήγησή του στη δεκαετία του 1960 αναφέρει:

«Το πρωί (της 21 Νοεμβρίου) έδωσαν διαταγή να προχωρήσει το Τάγμα και να καταλάβει το ύψωμα Βίγλα ή Δράνοβο, [σ.σ. πρόκειται για το ύψωμα Μπίγκλα] το τελευταίο που έπεσε πριν την Κορυτσά. Πήραμε από την κορυφή του Μοράβα τον κατήφορο μέσα στις οξιές. Άρχισαν να μας βάζουν από τα γύρω υψώματα με βλήματα πυροβολικού. Εγκαιροφλεγείς βολές έσκαγαν πέντε μέτρα πάνω από τα κεφάλια μας. Σταμάτησαν για λίγο και αρχίσαμε πάλι την πορεία μας. Πηγαίναμε με τραγούδια. Άρχισε να τραγουδά ο Κωνσταντίνος Παρδάλης από το Κηπουριό «Στην πέτρα κάθεται ο γαμπρός…». Συγκεντρώθηκε όλος ο Λόχος και διατάχτηκε ο λοχαγός να κάνει επίθεση. Καθυστερήσαμε, γιατί άργησε να βάλει το πυροβολικό. Ο διοικητής του Τάγματος Στολιόπουλος άρχισε να βρίζει γιατί αργοπορούσαν και τότε δεν άντεξε ο διοικητής του λόχου Δρακόπουλος και διέταξε να γίνει η εξόρμηση. Η 1η διμοιρία με τον Κοτζιαμάνη δεν μπορεί να προχωρήσει. Τραυματίζεται ο Κοτζιαμάνης και ένας Τσιαμέτης. Σταματούν αυτοί και διατάζεται η διμοιρία του Σπυρούλη. Ούτε και αυτή μπόρεσε να προχωρήσει, διότι οι Ιταλοί είχαν τα χαρακώματα στις ρίζες από τα έλατα και την κορυφογραμμή που έπρεπε να περάσουμε την θέριζαν. Ανέλαβε την επίθεση ο λοχαγός με την ομάδα διοικήσεως του λόχου. Καθώς βάδιζε ο λοχαγός μπροστά, ο Ιταλός βγήκε από το χαράκωμα να τον χτυπήσει με το ξίφος. Ήταν ο λοχίας με το πολυβόλο και τον σκότωσε. Άρχισε η επίθεση στις 13:00 και τελειώσαμε στις 22:00 τη νύχτα. Εκεί βαρέθηκαν ο Κωνσταντίνος Παρδάλης από το Κηπουριό και ο Στέργιος Ψάρρας από το Κοσμάτι».

Ο γιος του αειμνήστου Κώστα Παρδάλη, δάσκαλος Γεώργιος Παρδάλης, όταν 

ενημερώθηκε από εμένα  για το τραγούδι του πατέρα του, έψαξε και βρήκε να γνωρίζει τους στίχους μια ηλικιωμένη θεία του. Το τραγούδι αυτό  έχει ως εξής:

«Στην πέτρα κάθεται ο γαμπρός /κι η πέτρα απόλυκε νερό, /για να ξυρίσουν το γαμπρό.

Η πάπια φέρνει το νερό /κι η χήνα το σαπούνι /κι η μάνα του η αγρήγορη / φέρνει χρυσή πετσέτα.

Ο νούνος τον εξύριζε / κι  οι άλλοι τραγουδούσαν /κι όλοι χρυσά νομίσματα /ρίχνουν μεσ’ στην λεκάνη».

 

vitos g4

 

Την ημέρα αυτή σκοτώθηκε από αεροπορικό βομβαρδισμό στο χωριό Ποντζάρε (πρόποδες της Μόροβας) ο λοχίας Μακρυγιάννης Στέργιος του ΙΧ Όρχου Πυροβολικού, από τη Σμίξη.

Ύστερα από την κατάληψη του υψώματος  Μπίγκλα το Τάγμα Γρεβενών προχώρησε προς το χωριό Ντρένοβο (νότια της Κορυτσάς), ανατολικά και νοτιοανατολικά του οποίου  ο εχθρός είχε οργανωθεί αμυντικά στα υψώματα 1435 και 1405.

22 Νοεμβρίου 1940

Κατάληψη Κορυτσάς

Από το πρωί της 22ας  Νοεμβρίου το Ι/53 και Ι/27 Τάγματα  άρχισαν να κατηφορίζουν στη δυτική πλευρά της Μόροβας προς τα χωριά Ντρένοβο (3 χλμ. νότια Κορυτσάς) και Μπόριγια (ΝΑ Κορυτσάς). Την 15:00 ώρα το Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα κατέλαβε το χωριό Μπόριγια  και υπό την κάλυψη τούτου την 17:45 ώρα ο 1ος Λόχος του Ι/27 Τάγματος και το Ι/53 Τάγμα Παλαιοδημόπουλου εισήλθαν στην Κορυτσά χωρίς να συναντήσουν αντίσταση. Μαζί τους ήταν και ο επιτελάρχης του Αποσπάσματος Μπεγέτη ταγματάρχης Χατζής Δημήτριος ως αντιπρόσωπος της διοικήσεως των εισερχομένων στην πόλη στρατιωτικών τμημάτων. Το χαρμόσυνο αυτό γεγονός αναφέρθηκε τηλεφωνικά την 17:50 ώρα στη Μεραρχία ως εξής:

Από: Διοίκηση Πεζικού

Προς : ΙΧ Μεραρχία

«Αναφέρω ώραν 14:45 σήμερον το υπ’ εμέ Απόσπασμα εισελθόν Κορυτσάν απελευθέρωσε ταύτην.

Συνταγματάρχης Μπεγέτης».

vitos g5

Η ΙΧ Μεραρχία διέταξε να γίνει αμέσως ένα «πρακτικό παραδόσεως της πόλης», το οποίο να υπογράψουν ως αντιπρόσωποι του Στρατού ο υποδιοικητής του 53 Συντάγματος Πεζικού αντισυνταγματάρχης Θεοδωράκης Δημήτριος και ο επιτελάρχης του Αποσπάσματος Μπεγέτη ταγματάρχης Χατζής Δημήτριος. Το πρακτικό αυτό έχει ως εξής:

Πρακτικόν Παραδόσεως Πόλεως Κορυτσάς

Η κάτωθι υπογεγραμμένη επιτροπή αποτελούμενη εκ των κυρίων:

Αντιπροσώπου Αρχιερέως Κορυτσάς Παπαϊωσήφ Σταυροφόρου, του Οσιοτάτου Μουφτή Αχμέτ  Τζαφέρ Αλή, του γραμματέως του Δημαρχείου Κορυτσάς Πετράκη Πιλκάδη, του προέδρου του Εμπορικού Επιμελητηρίου Χαράλαμπου Μάνου, του Κώτσιου Τζότζα, Θεοδώρου Μαλίκη οδοντιάτρου, Βασιλείου Μπάλη, Σκενδέρη Βίλλα, Μηνά Ούτση, Τζάτη Ντιστίνα, Μωχαρέμ Μπονίκα, Σωτηρίου Γκούρα, Ναούμ Στράλλα, Ε. Χαρισιάδη ιατρού παραδίδει την πόλιν της Κορυτσάς εις τους αντιπροσώπους των Ελληνικών Στρατευμάτων Αντ/ρχην Θεοδωράκην Δημήτριον και Ταγ. Πεζικού Χατζήν Δημήτριον.

                                            Εν Κορυτσά τη 22/ Νοεμβρίου/ 1940

Οι αντιπρόσωποι του Ελλ. Στρατού            Η Παραδίδουσα Επιτροπή

Τ.Υ. (Θεοδωράκη και Χατζή)                  (ακολουθούν 12 υπογραφές)

vitos g6

Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Θεοδωράκης Δημήτριος,
ο οποίος  ως εκπρόσωπος του Ελληνικού Στρατού
υπέγραψε το πρωτόκολλο παράδοσης της Κορυτσάς

 

vitos g7

 

Μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου ο αντισυνταγματάρχης Θεοδωράκης διορίστηκε φρούραρχος της πόλης και εξέδωσε την παρακάτω προκήρυξη στην Ελληνική και Τουρκική γλώσσα.

Ο ελληνικός στρατός έμπαινε στην Κορυτσά για τρίτη φορά. Πρώτη φορά  εισήλθε στις 7 Δεκεμβρίου 1912, στον Α΄ βαλκανικό Πόλεμο, όταν απελευθέρωσε από τους Τούρκους τη Φλώρινα, Καστοριά και Κορυτσά. Δεύτερη φορά στις 24 Ιουνίου 1914 από τα στρατεύματα της αυτόνομης Βορείου Ηπείρου, τα οποία με πρωθυπουργό τον Χρηστάκη Ζωγράφο επαναστάτησαν εναντίον της Συνθήκης που παραχωρούσε την περιοχή στην Αλβανία. Η απελευθέρωση της Βορείου Ηπείρου και ιδιαίτερα της Κορυτσάς αποτελούσε όνειρο κάθε Έλληνα και οι μεγαλύτεροι στην ηλικία θα ενθυμούνται ότι ακόμη και μετά τον πόλεμο οι στρατιώτες τραγουδούσαν στα στρατόπεδα και τις ασκήσεις το παρακάτω τραγούδι:

«Έχω μια αδερφή, /κουκλίτσα αληθινή, / την λένε Βόρειο Ήπειρο, /την αγαπώ πολύ.

Κουκλίτσα αληθινή, /της κλέψαν την φωνή, /την πήρανε αιχμάλωτη / οι άτιμοι οι εχθροί.

Στο βάθος μακριά, / προβάλλει η Κορυτσά, / τη βλέπω και ραγίζεται η δόλια μου καρδιά.

Και τώρα που μπορώ το όπλο να κρατώ / και ανήκω εις τον ένδοξο ελληνικό στρατό,

θα τρέξω μιαν αυγή, / χωρίς διαταγή, / για να αγκαλιάσω στοργικά την όμορφη αδερφή».

Ο πληθυσμός υποδέχθηκε τα ελληνικά στρατεύματα με μεγάλη χαρά και ενθουσιασμό. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή υποδοχής του στρατού από τους κατοίκους, όπως μας την περιγράφει στο ημερολόγιό του ο λοχίας Γκούμας Αχιλλέας του Αθανασίου, από το Μέγαρο Γρεβενών, ο οποίος υπηρετούσε στο Ι/53 Τάγμα.

[…] «Τέλος, την 22αν Νοεμβρίου του 1940 διατασσόμεθα να εισέλθωμεν εις Κορυτσάν. Η ημέρα αυτή είναι η ημέρα της απελευθερώσεως της ελληνικωτάτης Κορυτσάς. Με επί κεφαλής τον πάντοτε δρώντα εν τω αγώνι ταγματάρχην μας Παλαιοδημόπουλον εξεκινήσαμεν από ύψος Μοράβα 1.800 μέτρα, περί ώραν 1ην – 2αν μεσημβρινήν με αντικειμενικόν σκοπόν την είσοδον εις την Κορυτσάν.» (…) «Εισερχόμεθα εις τα πρώτα σπίτια της Κορυτσάς. Οι ορισθέντες πολίται διά την υποδοχήν μόλις μας αντίκρυσαν ήρχισαν να μας διανέμουν δώρα. Τουτέστιν, τσιγάρα, γλυκά, φρούτα και τόσα άλλα. Μετά προχωρούμε διά το κέντρο της. Από την μία άκρη της πόλεως, έως την άλλην είχαν παραταχθή αι χιλιάδες των κατοίκων της διά να μας υποδεχθούν. Το τι συνέβη κατά την νύκτα εκείνη δεν περιγράφεται. Το «καλώς ήλθατε» και το «ζήτω» ηκούετο από χιλιάδες στόματα. Συγκινητικότατη υπήρξεν η υποδοχή μας. Από την μεγάλη τους χαρά πολλοί εκ των κατοίκων της έκλαιον. Απ’ όπου κι αν περνούσα άφθονα τσιγάρα μας εδίδοντο εκ των πολιτών. Εγώ δε τους έλεγα: «Έλληνες είστε; Έλληνες;» «Ναι, ναι Έλληνες», με έλεγαν.».

«Εις την Κορυτσάν εμείναμε 4-5 ημέρες. Περιήλθαμε όλα τα τοπία της. Τα λάφυρα που εκυριεύσαμε εντός αυτής ήσαν άπειρα. Περί τα 200 αυτοκίνητα τω είχαν εγκαταλειφθή εντός της πόλεως. Μοτοσυκλέτες, τρακτέρ, ποδήλατα, όπλα, άλευρα, ιματισμός, τρόφιμα και παντός είδους υλικόν μας είχε προσφέρει η τόσον καλή διοίκησις του Καιροσομανούς Ντούτσε».

«Όταν επισκεφθήκαμεν το αεροδρόμιόν τους, ευρήκαμεν περί τα 7-8 εγκαταλελειμμένα πουλιά τους. Άλλα ήταν επιβατικά, άλλα καταδιωκτικά και άλλα βομβαρδιστικά. Μεγαλυτέραν εντύπωσιν μας έκανε ένα μεγάλο επιβατικό το οποίον είχε 32 θέσεις. Τούτο ήτο άθικτον και ως επληροφορήθημεν αργότερον μετεφέρθη παρά των ημετέρων εις Αθήνας ένθα και ευρίσκεται εν χρήσει. Ημείς επειδή ήτο λίγο κρύο καταυλισθήκαμεν εις τους ιταλικούς στρατώνας. Εκεί έβλεπε κανείς τα πάμπολλα λάφυρα».

Ο λοχίας Αχιλλέας Γκούμας είχε την ατυχία να φονευθεί την τελευταία ημέρα του πολέμου, όταν, ευρισκόμενος  στο Μνήμα Γραίαςστις 5 Απριλίου 1941, τραυματίστηκε θανάσιμα από βόμβα ιταλικού αεροπλάνου.

Την ημέρα αυτή (22/11) το ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών)  επιτέθηκε από το πρωί στα υψώματα 1435 και 1405 ανατολικά και νοτιοανατολικά του Ντρενόβου, τα οποία και κατέλαβε περί τη μεσημβρία. Τα υψώματα αυτά αποτελούσαν τις τελευταίες εχθρικές αντιστάσεις που εξουδετέρωσε το Τάγμα πριν από την κατάληψη της Κορυτσάς. 

Μέχρι της 20:00 ώρας της 22ας Νοεμβρίου εγκαταστάθηκαν προφυλακές στα υψώματα που δέσποζαν της πόλης και ανεγέρθηκαν οδοφράγματα για να παρεμποδίσουν  κινήσεις των εχθρικών αρμάτων από Ερσέκα – Πόγραδετς και Μαλίκη.

vitos g8

 

Μετά την ολοκλήρωση της Μόροβας και την κατάληψη της Κορυτσάς ο Σταθμός Διοικήσεως του Αποσπάσματος Μπεγέτη εγκαταστάθηκε νοτιοανατολικά του χωριού Ντρένοβο. Το βράδυ της 22ας Νοεμβρίου οι μονάδες του Αποσπάσματος  έλαβαν μέτρα ασφαλείας στα υψώματα της δυτικής πλευράς της Μόροβας, κοντά στην Κορυτσά, πλην του 1/53 Τάγματος και του Λόχου του Ι/27 Τάγματος που διανυκτέρευσαν μέσα στην πόλη. Οι μονάδες του Αποσπάσματος, που εγκαταστάθηκαν στα υψώματα εν αναμονή διαταγών για την περαιτέρω δράση τους, ήταν οι εξής:

  • 65 Σύνταγμα Πεζικού (μείον Τάγμα).
  • Ι/27 Τάγμα Σιακαβάρα
  • ΙΙΙ/27 Τάγμα Στολιόπουλου (Γρεβενών).
  • Διοίκηση 53 Συντάγματος με τα Ι/53 και ΙΙΙ/32 Τάγματα.
  • Διοίκηση ΙΧ Συντάγματος Πυροβολικού με τις ΙΧγ ΜΟΠ  των 105 χιλ. και της ΧΙΙΙγ ΜΟΠ των 105 χιλ.

Η κόπωση ήταν μεγάλη, το ηθικό όμως ακμαιότατο.

 

vitos g9

23 και 24 Νοεμβρίου 1940

Το διήμερο 23 και 24 Νοεμβρίου δεν ανατέθηκε από το Γ΄ Σώμα Στρατού στην ΙΧ Μεραρχία αποστολή εκμετάλλευσης της υποχώρησης του εχθρού από την Κορυτσά, αλλά η εντολή που δόθηκε σ’ αυτήν ήταν να εξασφαλίσει τα κατεχόμενα εδάφη με εγκατάσταση των μονάδων της στα βορειοδυτικά κράσπεδα της Μόροβας σε σύνδεσμο δεξιά με την XV Μεραρχία. Το διήμερο αυτό το μόνο που έκανε η Μεραρχία ήταν να προωθήσει την Ομάδα Αναγνωρίσεως Ιππικού προς τη Μοσχόπολη και τη λίμνη Μαλίκη, για να διαπιστώσει αν υπήρχε εχθρός στις περιοχές αυτές. Η Ομάδα ανέφερε ότι ουδεμία επαφή έλαβε μετά του εχθρού. 

 Έτσι η μάχη της Μόροβας, η οποία άρχισε στις 14 Νοεμβρίου, έληξε μετά οκταήμερο, ήτοι την 22α του ίδιου μήνα, με περιφανή νίκη των ελληνικών όπλων και οριστική διάσπαση του Ιταλικού μετώπου στα ανατολικά της Βορείου Ηπείρου. Το Απόσπασμα Μπεγέτη δεν κατέλαβε μόνο τον τελικό αντικειμενικό σκοπό, που ήταν η Κορυτσά, αλλά και αιχμαλώτισε συνολικά περί τους 580 Ιταλούς από τους οποίους 16 αξιωματικούς (2 από αυτούς ήταν ταγματάρχες), κυρίευσε 34 πυροβόλα, πολλούς όλμους και αυτόματα όπλα και τυφέκια, καθώς και 250 περίπου μεταγωγικά (κτήνη) και επιπλέον ένα ολόκληρο Χειρουργείο στο χωριό Τζέρας.  

Εκτός από ορισμένες  ζώνες του ορεινού όγκου, στις οποίες κατά τις τελευταίες ημέρες επικρατούσε πυκνή ομίχλη, κατά τη διάρκεια ολοκλήρου της περιόδου των μαχών σημειώθηκε εντατική και συνεχής δράση της εχθρικής αεροπορίας, χωρίς να παρουσιαστεί ουσιαστική αντίδραση εκ μέρους της ελληνικής αεροπορίας. Επίσης δεν εκδηλώθηκε και αποτελεσματική αντιαεροπορική άμυνα, λόγω ανεπάρκειας αντιαεροπορικών όπλων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να προκληθούν δυσχέρειες  και βραδύτητα στις κινήσεις των τμημάτων κατά την ημέρα και υποχρεωτικές μετακινήσεις κατά τη νύχτα.

Το ηθικό των τμημάτων από την αρχή μέχρι το τέλος υπήρξε άριστο, οι άνδρες πολέμησαν με φανατισμό και ενθουσιασμό και γενικά όλες οι Μονάδες της Μεραρχίας συνεργάστηκαν αρμονικότατα για την επίτευξη της νίκης.

Με την ευκαιρία απελευθέρωσης της Κορυτσάς το Γενικό Στρατηγείο στην Αθήνα εξέδωσε στις 22 Νοεμβρίου το παρακάτω ανακοινωθέν, που αφορά τις μέχρι τότε επιτυχίες του Στρατού:

«Πολεμικόν ανακοινωθέν υπ’ αριθ. 27

«Κατά την σημερινήν ημέραν τα στρατεύματά μας επέτυχον την ολοκλήρωσιν του ορεινού όγκου της Μόροβας, την κατάληψιν του όρους Ιβάν και του αυχένος Καφ – ε - Καρίτ. Κατελήφθη η Κορυτσά. Νοτιώτερον εις τον Τομέα της Πίνδου, τα στρατεύματά μας κατέλαβον το Λεσκοβίκι και προχώρησαν πέραν της Ερσέκας και Μπόροβας. Εις την Ήπειρον τα στρατεύματά μας ανακατέλαβον την πόλιν των Φιλιατών και απώθησαν τον εχθρόν πέραν των συνόρων. Η αεροπορία μας εβομβάρδισεν εχθρικάς φάλαγγας εν υποχωρήσει, μετά μεγάλης επιτυχίας, παρά την δραστηρίαν αντίδρασιν της εχθρικής αεροπορίας. Κατά την μάχην της Κορυτσάς, ήτις διήρκεσεν επί εννέα ημέρας, τα στρατεύματά μας, παρά την ισχυροτάτην αντίδρασιν της εχθρικής αεροπορίας, κατήγαγον λαμπράν νίκην, ανατρέψαντα μεγάλας δυνάμεις του εχθρού εγκατεστημένας επί φυσικώς οχυρωμένων θέσεων ενισχυομένων εν πολλοίς υπό ανθεκτικών οργανώσεων εκ σιδηροπαγούς σκυροδέματος μετά συρματοπλεγμάτων. Την Κορυτσάν υπεράσπιζον οι εξής Δυνάμεις: Η 2α Μεραρχία Αλπινιστών Τριτεντίνα, η 19η Μεραρχία Βενέτσια, η 29η Μεραρχία Πεζικού Πιεμόντε, η 49η Μεραρχία Πάρμας, η 53η Μεραρχία Αρέντζο, τα ανεξάρτητα Τάγματα Τομόρι και Ταραμπός, το 109ον  και 166ον  Τάγματα Μελανοχιτώνων, το 4ον Σύνταγμα των Βερσαλλιέρων, το 101ον Τάγμα πυροβόλων θέσεως, διαθέτουσαι πλέον ως συμπληρωματικά και πολλάς πυροβολαρχίας βαρέως πυροβολικού και σημαντικόν αριθμόν αρμάτων μάχης. Οι κατά την μάχην ταύτην περιελθόντες εις χείρας μας αιχμάλωτοι και τα κυριευθέντα πολεμικά υλικά, δεν καταμετρήθησαν εισέτι. Όσον αφορά τους μέχρι τούδε, από της ενάρξεως των επιχειρήσεων, εφ’ όλου του αλβανικού μετώπου, περιελθόντες εις χείρας μας αιχμαλώτους και κυριευθέντα πολεμικά υλικά, οι μεν αιχμάλωτοι ανέρχονται εις μεγάλον αριθμόν αξιωματικών και χιλιάδας οπλιτών, τα δε υλικά εις 80 ελαφρά και βαρέα πυροβόλα, 55 αντιαρματικά πυροβόλα, υπέρ τα 300 ελαφρά και βαρέα πολυβόλα, 20 άρματα μάχης, υπέρ τα  250 αυτοκίνητα, υπέρ τας 1.500 μοτοσυκλέτας και ποδήλατα, και σημαντικάς ποσότητας πυρομαχικών, καυσίμων, ιματισμού και ετέρου υλικού πάσης φύσεως».


[1]Σημειώνεται εδώ, προς άρση αμφιβολιών, ότι στο βιβλίο της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού με τίτλο «Αγώνες και Νεκροί 1940-1945» αναφέρεται εκ παραδρομής ότι οι ανωτέρω νεκροί του υψώματος Μπίγκλας (1456) σκοτώθηκαν στο ύψωμα 1548 της Μόροβας, πλην όμως τέτοιο ύψωμα δεν υπάρχει στην περιοχή που έδρασε το Απόσπασμα Μπεγέτη, όπως φαίνεται και στο στρατιωτικό χάρτη. Το ύψωμα 1548 βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του ορεινού συγκροτήματος της Κάμιας, στο οποίο σκοτώθηκε στις 28 Νοεμβρίου ο διοικητής του 9ου Λόχου του Τάγματος Γρεβενών λοχαγός Δρακόπουλος Θεόδωρος, όπως θα δούμε στη μάχη που δόθηκε την ημερομηνία αυτή.

 

ΜΕΡΟΣ Δ΄

ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΒΟΡΕΙΑ ΚΟΡΥΤΣΑΣ

ΚΑΙ ΑΓΩΝΑΣ ΣΤΟΝ ΟΡΕΙΝΟ ΟΓΚΟ ΤΗΣ ΚΑΜΙΑΣ

[24 Νοεμβρίου μέχρι 4 Δεκεμβρίου]

24 και 25 Νοεμβρίου 1940

Οι Μεραρχίες που ανήκαν στο Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας από της 24ηςΝοεμβρίου συνέχισαν την προέλασή τους σε βάθος σαράντα χιλιομέτρων και μέχρι τέλος Δεκεμβρίου είχαν καταλάβει τη γραμμή Ουγιανικού – Γκράμποβα – Κάμια – Πόγραδετς, εξασφαλίζοντας από δυτικά και βορειοδυτικά το υψίπεδο Κορυτσάς. Η ΙΧ Μεραρχία, λαμβάνοντας υπόψη τις οδηγίες του Γ΄ ΣΣ, συγκρότησε ένα νέο μικτό Απόσπασμα, με διοικητή τον συνταγματάρχη Μπεγέτη, το οποίο περιελάμβανε τις παρακάτω μονάδες:

  • 65 Σύνταγμα Πεζικού (μείον το ΙΙΙ Τάγμα).
  • ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών).
  • ΙΙΙ/32 Τάγμα.
  • VI Ομάδα Αναγνωρίσεως, η οποία είχε διατεθεί στη Μεραρχία από το Γ΄ ΣΣ στις 20 Νοεμβρίου.
  • Διοίκηση ΙΧ Συντάγματος Ορειβατικού Πυροβολικού με την ΙΧγ ΜΟΠ των 105 χιλ. του Μπουτσικάρη, μια νέα Πεδινή Πυροβολαρχία και μια Μοίρα Βαρέως Πυροβολικού (του Τορίκη).

Το Απόσπασμα έλαβε εντολή στις 24 Νοεμβρίου να κινηθεί, με την έλευση του σκότους, από τις γύρω από το Ντρένοβο αμυντικές θέσεις των τμημάτων και δια Κορυτσάς να κατευθυνθεί προς τη λίμνη Μαλίκη (βόρεια Κορυτσάς), όπου υπό την κάλυψη τμημάτων της VI Ομάδας Αναγνωρίσεως να εγκατασταθεί αμυντικά στα υψώματα βορειοδυτικά της λίμνης. Στη συνέχεια το Απόσπασμα έστειλε επείγουσα διαταγή προς τα ΙΙΙ/27 και ΙΙΙ/32 Τάγματα, το 65 ΣΠ και τη ΜΟΠ Μπουτσικάρη να συγκεντρώσουν τα τμήματά τους από τις προφυλακές και καταυλισμούς και να αχθούν δια Κορυτσάς στην αμαξιτή οδό Κορυτσά – Ελβασάν και από εκεί με νυκτερινή πορεία να κατευθυνθούν στη λίμνη Μαλίκη.

Το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών, κινούμενο τη νύχτα 24/25 Νοεμβρίου υπό συνεχή βροχή, έφθασε στη Μαλίκη και εγκαταστάθηκε άνευ εχθρικής αντιστάσεως στα υψώματα Σκόζας – Σόβγιανης. Το Τάγμα πέρασε τη γέφυρα του ποταμού Δεβόλη (κοντά στη Μαλίκη) με πρόχειρη σχεδία, λόγω καταστροφής αυτής από τον υποχωρούντα ιταλικό στρατό.

26 Νοεμβρίου 1940

Ο Σ.Δ. του Αποσπάσματος με τη διοίκηση του ΙΧ Συντάγματος Ορειβατικού Πυροβολικού παρέμεινε στη Μαλίκη. Κατόπιν νεότερης διαταγής οι μονάδες του Αποσπάσματος κινήθηκαν βορειότερα ως εξής:

(α) Το ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών) με τη  ΜΟΠ 105 του Μπουτσικάρη προωθήθηκε από το πρωί στο χωριό Τσερέσνικο, με σκοπό να εγκατασταθεί  στα υψώματα  1356 και ανώνυμο βορειοδυτικά του χωριού.

(β) Το ΙΙ/65 Τάγμα Παπαβασιλείου προωθήθηκε στο χωριό Μάργιανη με εντολή να καλύπτει το αριστερό του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών και να τηρεί στενό σύνδεσμο με το Ι/65 Τάγμα, το οποίο ήταν εγκατεστημένο ιππαστί επί του Δεβόλη ποταμού και έφθανε βόρεια  μέχρι το ύψωμα 1100.

 (γ) Το ΙΙΙ/32 Τάγμα Πυρόπουλου κινήθηκε από Σόβγιανη  προς χωριό Πίργου με εντολή να επιδιώξει σύνδεσμο δεξιά με τη ΧΙΙΙ Μεραρχία στο χωριό  Κακάτσι και  αριστερά με το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών στο  χωριό Τσερέσνικο.

Όλες οι μετακινήσεις των μονάδων και οι καταλήψεις των υψωμάτων την ημέρα αυτή έγιναν χωρίς την παρουσία εχθρού στην περιοχή, οπότε η Μεραρχία μέχρι το βράδυ της 26ης Νοεμβρίου δεν είχε έλθει σε επαφή μαζί του.  

Το μεσημέρι έφθασε ο Στρατηγός Διοικητής Μεραρχίας προς επιθεώρηση του Αποσπάσματος και έδωκε επί τόπου οδηγίες για τις περαιτέρω  επιθετικές επιχειρήσεις προς Βορρά, συγχαίροντας συγχρόνως τα τμήματα για τις λαμπρές νίκες τους στηΜόροβα και στην κατάληψη της Κορυτσάς.

 

vitos d2

27 Νοεμβρίου 1940

Στις 27 Νοεμβρίου ανατέθηκε στην ΙΧ Μεραρχία η κατάληψη των υψωμάτων 1548 και 1652 στην ανατολική πλευρά του ορεινού όγκου της Κάμιας. Δεξιά της προς Πόγραδετς  θα ενεργούσε  η ΧΙΙΙ Μεραρχία με την οποία έπρεπε να αποκαταστήσει σύνδεσμο.

Προς εκπλήρωση της εντολής αυτής από τις μονάδες του Αποσπάσματος το ΙΙΙ/27 Τάγμα Γρεβενών, επιτιθέμενο στα πλαίσια της αποστολής του, κατόρθωσε κατόπιν αγώνος να καταλάβει μόνο το ανώνυμο ύψωμα 150 μ. νοτιοανατολικά του υψώματος 1548 και με τον 9ο Λόχο Δρακόπουλου τον ανατολικότερα τούτου αυχένα μεταξύ των υψωμάτων 1548 και 1434. Την επίθεση υποστήριξε η Μοίρα Μπουτσικάρη. Ο εχθρός, κατέχοντας φύσει οχυρές θέσεις, αντέδρασε σθεναρά χρησιμοποιώντας ευρέως όλμους, πολυβόλα και οπλοπολυβόλα. Η κίνηση προς τα εμπρός των τμημάτων της επίθεσης εμποδιζόταν σοβαρά και από το βραχώδες και δύσβατο έδαφος, το οποίο σε πλείστα σημεία ήταν απροσπέλαστο και διαφορετικό από αυτό που εμφανίζεται στο χάρτη.

Το ΙΙΙ/32 Τάγμα Πυρόπουλου ακολουθώντας το δρομολόγιο του ΙΙΙ/27 Τάγματος, επιτέθηκε τις απογευματινές ώρες με τον 9ο  Λόχο στο ύψωμα 1434, το οποίο και κατέλαβε  και με την υπόλοιπη δύναμη εγκαταστάθηκε στη διακλάδωση ημιονικής οδού δύο χιλιόμετρα δυτικά του χωριού Πρενίστα. Την επίθεση του Λόχου υποστήριξε η Μοίρα Μπουτσικάρη.

 

vitos d3

Μεταφορά πυρομαχικών και εφοδίων από την Κορυτσά προς τον ορεινό όγκο της Κάμιας από το παραποτάμιο δρομολόγιο  του ποταμού Δεβόλη

vitos d4

 

 

Το 53 ΣΠ (μείον Τάγμα) είχε προωθηθεί στην περιοχή Σόβιανη – Τσιφλίκι ως εφεδρεία της Μεραρχίας.

Ο Σ. Δ. του Αποσπάσματος Μπεγέτη είχε μεταφερθεί στο χωριό Πίργκου. Εκεί έφθασε  ο επίλαρχος Χούντας σύνδεσμος αξιωματικός της ΧΙΙΙ, ο οποίος ανακοίνωσε ότι η Μεραρχία του επρόκειτο να επιτεθεί την επομένη προς το ύψωμα 1292 (δεξιά υψ. 1548) και γι’ αυτό έπρεπε να γίνει συντονισμός με την ενέργεια  του Αποσπάσματος. Με βάση τη συνεννόηση αυτή και τη σχετική διαταγή της ΙΧ Μεραρχίας εκδόθηκε από το Απόσπασμα διαταγή με την οποία το 32 ΣΠ διαθέτοντας και τα τρία Τάγματά του να προβεί την επομένη (28/11) σε επιθετική ενέργεια σε τρεις διαδοχικές φάσεις καταλαμβάνοντας πρώτα  το ύψωμα 1548, μετά το ύψωμα 1652 και στο τέλος να στραφεί προς κατάληψη του υψ. 1532. Την ενέργεια αυτή θα υποστήριζαν με πυρά τρεις Μοίρες, δύο Ορειβατικού Πυροβολικού των 75 χιλ. (Παναγιωτόπουλου)  και 105 χιλ. (Μπουτσικάρη) και μία Βαρέως Πυροβολικού (Κύβελου).

28 Νοεμβρίου 1940

Σύμφωνα με τη διαταγή του Αποσπάσματος το 32 ΣΠ από τις πρώτες νυκτερινές ώρες προώθησε το ΙΙΙ/32 Τάγμα του στον αυχένα που είχε καταλάβει την προηγουμένη ο διοικητής του 9ου Λόχου του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών λοχαγός Δρακόπουλος και σε συνεργασία μαζί του  οργάνωσε τα σχετικά με την  εξόρμηση προς κατάληψη του υψώματος 1548. Η επίθεση άρχισε την 15:00 ώρα και σε μια ηρωική προσπάθεια να καταληφθεί το ύψωμα φονεύθηκε ο γενναίος λοχαγός Δρακόπουλος Θεόδωρος, από το Θεόκτιστο Αρκαδίας. Μεταξύ των νεκρών οπλιτών ήταν και πέντε στρατιώτες από τα Γρεβενά, οι εξής: 1) Κλεισιάρης Θεόδωρος από το Ελεύθερο, 2) Κοσκερίδης Θεολόγος από το Ελάφι,  3) Μήτσιος Χαράλαμπος από το Καλόχι, 4) Ντόλιας Ευθύμιος από το Ελεύθερο, 5) Χριστούλης Αθανάσιος από το Πολυνέρι . Η  επίθεση αυτή του ΙΙΙ/32 Τάγματος και του 9ου Λόχου του ΙΙΙ/27 Τάγματος προσκρούοντας αφενός στο δύσβατο και με πολλές χαράδρες έδαφος και αφετέρου στα δραστικά πυρά των αυτόματων όπλων και των όλμων, διακόπηκε, μόλις τα πρώτα τμήματα προχώρησαν περί τα 150 μέτρα τις νυχτερινές όμως ώρες τα τμήματα αυτά επωφελήθηκαν από το σκοτάδι και προχώρησαν λίγο, βελτιώνοντας τις θέσεις τους.

vitos d5

Το Ι/32 Τάγμα, σύμφωνα με την αποστολή του, κινήθηκε από το χωριό Οσνάτι  προς το ύψωμα 1652 και εκμεταλλευόμενο τον προς το ύψ. 1548 σκληρό αγώνα κατόρθωσε ευχερέστερα να προχωρήσει και να καταλάβει  τον αντικειμενικό σκοπό (ύψ. 1652) τις πρώτες νυχτερινές ώρες. Ο εχθρός υποχώρησε βορειότερα εγκαταλείποντας άφθονο πολεμικό υλικό.

Σταθμός Διοικήσεως της Μεραρχίας στη Μαλίκη.

 

ΒΑ από το χωριό Οσνάτι υπάρχει το ύψωμα 1548 στο οποίο φονεύθηκε στις 28/11/40 ο λοχαγός του Τάγματος Γρεβενών Θεόδωρος Δρακόπουλος και πέντε Γρεβενιώτες

29 Νοεμβρίου 1940

Η ανωτέρω επιτυχία του Ι/32 Τάγματος να καταλάβει το ύψωμα 1652 επέφερε το πρώτο ρήγμα άμυνας του εχθρού στον ορεινό όγκο της Κάμιας.  Ο εχθρός, που μέχρι τότε αμυνόταν  με πείσμα στο ύψωμα  1548 άρχισε να ανησυχεί, διότι το δεξιό πλευρό του έμεινε ακάλυπτο  και υπήρχε κίνδυνος να δεχθεί πλευρική επίθεση. Την αδυναμία αυτή του εχθρού εκμεταλλεύτηκε το Απόσπασμα, οπότε απαλλάχτηκε από την αμηχανία που είχε περιέλθει  το απόγευμα, λόγω αδυναμίας συνέχισης της επίθεσης κατά μέτωπο με το ΙΙΙ/32 Τάγμα και τον 9ο Λόχο του ΙΙΙ/27 Τάγματος Γρεβενών, που θα απέβαινε αιματηρή με πολλές απώλειες.

Κατόπιν τούτου διατάχθηκε το Ι/32 Τάγμα να εγκατασταθεί σταθερά επί του υψ. 1652 και ένας  λόχος του να στραφεί ανατολικά και να προσβάλει τον εχθρό πλευρικά στο ύψωμα 1548. Παράλληλα διατάχθηκε το ΙΙ/32 Τάγμα να υπερβεί το καταπονημένο από τον αγώνα ΙΙΙ/32 Τάγμα και να επιτεθεί κατά μέτωπο. Η επίθεση εκδηλώθηκε τις εσπερινές ώρες και, παρότι ο εχθρός αντέδρασε με μανία για τη διατήρηση της τοποθεσίας τελικά το ύψωμα 1548 κατελήφθη, καθώς και το βορειότερα αυτού ανώνυμο ύψωμα του διχαλωτού βράχου.  Στο πεδίο της μάχης μετρήθηκαν 55 πτώματα Ιταλών. Συνελήφθησαν 110 αιχμάλωτοι, από τους οποίους 10 αξιωματικοί   και κυριεύθηκε άφθονο πολεμικό υλικό (όλμοι, ολμίδια κ.λπ.).

 

vitos d6

ΜΗΝΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 1940

3 Δεκεμβρίου 1940

Περί τη μεσημβρία της 3ης Δεκεμβρίου κατελήφθη υπό του 31 ΣΠ της XVII Μεραρχίας το ύψωμα 1532, με τη συνδρομή της Διλοχίας  του Ι/27 Τάγματος, του ΙΙ/32 Τάγματος και της Μοίρας Μπουτσικάρη. 

Η ΙΧ Μεραρχία διέταξε το Απόσπασμα να καταλάβει  τα υψώματα 1687 και 1642 του ορεινού συγκροτήματος  της Κάμιας.

Κατόπιν τούτου το ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών) οδηγήθηκε  στο ύψ.  1652. Η ΜΟΠ 75/19 του Παναγιωτόπουλου τάχθηκε ΒΔ του χωριού Οσνάτι έτοιμη για εκτέλεση  βολής. Η ΜΟΠ 105 του Μπουτσικάρη από τις θέσεις της στο ύψωμα 1548 έλαβε εντολή να υποστηρίξει την προς 1687- 1642 ενέργεια του Αποσπάσματος.

Η επιθετική ενέργεια του Αποσπάσματος θα εκτελούνταν σε δύο φάσεις ως εξής: Η κατάληψη του 1642 θα γινόταν από τα Ι/32 και ΙΙΙ/27 Τάγματα, με συντονιστή τον ταγματάρχη του Επιτελείου του Αποσπάσματος Χατζή Δημήτριο και ύστερα θα συνεχιζόταν η επίθεση προς άλλα μεγαλύτερης ζωτικής σημασίας υψώματα της Κάμιας. Για το σκοπό αυτό ένας Λόχος του ΙΙ/65 Τάγματος κινήθηκε από το χωριό Νταλανέτσι στο χωριό Νίτσα, για να βοηθήσει μαζί με μια Ίλη Ιππικού την προς 1687 επιθετική ενέργεια.

Δυτικά του χωριού Νίτσα είναι το ύψωμα 1687 το οποίο κατέλαβε στις 4 Δεκεμβρίου 1940 το Τάγμα Γρεβενών συνεργαζόμενο και με άλλες μονάδες

4 Δεκεμβρίου 1940

Το πρωί το Ι/32 Τάγμα υποστηριζόμενο από τις ΙΧα και ΙΧγ Μοίρες Ορειβατικού Πυροβολικού κατέλαβε την 10:00 ώρα το ύψωμα 1642, συλλαμβάνοντας 46 αιχμαλώτους.

Μετά την κατάληψη του 1642 το ΙΙΙ/27 Τάγμα (Γρεβενών) σε συνεργασία με  το ΙΙ/32 Τάγμα,  τον 6ο Λόχο του 65 ΣΠ και τους πεζομαχούντες ιππείς της VIης Ομάδας Αναγνωρίσεως, κατέλαβε την 16:00 ώρα το 1687 κατόπιν μικρής αντιστάσεως. Συνελήφθησαν περί τους 40 αιχμαλώτους και κυριεύθηκε άφθονο υλικό.

Το Ι/32 Τάγμα κινούμενο προς Βορρά, κατέλαβε το ύψωμα 1530 (1000 μ. νοτιοανατολικά υψ. 1370), κυριεύοντας άφθονο υλ